Birikmiş Amortismanlar

Maddi olmayan duran varlıklar hesabında yer alan iktisadi kıymetlerin bilanço da gerçek değerinin gösterilmesi ve bu varlıkların kullanıma ve zamana bağlı olarak değerlerinde meydana gelen düşüşlerin takip edilmesi bu hesap aracılığıyla yapılmaktadır. İşletmeler tarafından amortisman ayrıldıkça bu hesabın alacak tarafına kayıt yapılırken, amortismana tabi iktisadi kıymetin satılması, devredilmesi veya kullanım yeterliliğinin sonlanması halinde ise ilgili hesaba alacak kaydının yanında bu hesaba borç kaydı yapılmaktadır. Bu hesap aktifi düzenleyici pasif karakterli bir hesaptır.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Vergi mevzuatı işletmelerin amortisman ayırmasını zorunlu tutarken ayrılan amortisman tutarlarının gider olarak dikkate alınmasını ihtiyari kabul etmiştir.

2. 02

   Vergi mevzuatı amortismana tabi iktisadi kıymetlerde (ATİK) amortisman yöntemini Normal Amortisman Yöntemi ve Azalan Bakiyeler Yöntemi şeklinde belirlemiştir. Normal Amortisman Yönteminde iktisadi kıymetin kullanım süresi boyunca eşit miktarda amortisman uygulanırken, Azalan Bakiyeler Yönteminde normal amortismanın 2 katı (%50’yi geçmeyecek şekilde) bakiye değer uygulanacaktır.

3. 03

   Tek Düzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliğine göre maddi olmayan duran varlıklarda amortisman süresi genelde 5 yıl olarak ön görülmüştür. Ancak VUK hükümlerinde bu süre sözleşme süresi gibi bazı veriler esas alınarak belirleme yapılmıştır.

4. 04

   Amortismana tabi iktisadi kıymetler için ayrılmış olan birikmiş amortismanlar, parasal olmayan kıymet mahiyetindedir ve enflasyon düzeltmesine tabi tutulur.

5. 05

   2023 yılı için yapılan enflasyon düzeltmelerinde birikmiş amortismanlar, ait oldukları kıymetin bilanço tarihindeki değerinde düzeltme sonrasında ortaya çıkan artış oranı dikkate alınarak düzeltilir.

6. 06

   2023 hesap dönemine ait vergi matrahının, düzeltme öncesi mali tablolara göre tespit edilmesi gerektiğinden, 2023 hesap dönemi amortisman gideri de enflasyon düzeltmesi öncesi değerler üzerinden hesaplanacaktır.

7. 07

   VUK 320. maddesi gereği amortismana tabi iktisadi kıymetlerin üzerinden, daha önceki yıllarda ayrılmamış amortisman tutarları ayrılmış gibi kabul edilmeyecek ve enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacaktır. Bu tutarların enflasyon düzeltmesi sonrasında da gider olarak dikkate alınamayacağı tabiidir.

8. 08

   Amortismana tabi olup faydalı ömür süresini tamamlayan ve amortisman yoluyla değeri tamamen yok edilmiş iktisadi kıymetlerin (işletme kayıtlarında iz bedeliyle takip edilmeye devam edilen amortismana tabi iktisadi kıymetler dahil) ve birikmiş amortismanlarının enflasyon düzeltmesine tabi tutulması ihtiyaridir.

9. 09

   Enflasyon düzeltme şartlarının varlığına bağlı olarak, 1/1/2024 tarihinden sonraki (1/1/2024 tarihinden itibaren başlayan) döneme ait düzeltme işlemleri, enflasyon düzeltmesine tabi tutulmuş 31//2023 tarihli bilançoda yer alan düzeltilmiş değerler üzerinden, dikkate alınarak yapılacaktır. 2024 ve müteakibindeki yıllarda amortisman ayrılırken düzeltilmiş değerler üzerinden amortisman ve itfa payları ayrılacaktır.

10. 10

    Enflasyon düzletmesi yapılırken düzletmeye/taşımaya esas tarih belirlenirken yasal defterlere kayıt tarihinin esas alınması gerekmektedir.