Alınan Sipariş Avansları

İşletmeler tarafından mal teslimi veya hizmet ifası yapılacak bir işte, süreç tamamlanmadan alınan bedeller bu hesap aracılığıyla izlenir. Avans alımı yapıldıkça bu hesabın alacak tarafına kayıt yapılırken, alınan avansların ödenmesi veya çeşitli şekillerde işletmenin yükümlülüğünün kalkması halinde bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Yabancı para cinsinden alınan veya verilen avanslar yabancı para cinsinden olan borç ve alacak hükmündedir. Dönem sonunda kur farkı değerlemesi yapılırken ülkemizde döviz borsasının olmadığı da dikkate alınarak dönem için MB tarafından açıklanan döviz alış kurunun, dönem sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilecek olan döviz kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

2. 02

   Avansa bağlı döviz kurlarındaki farklılıklardan kaynaklı olarak oluşan farklar dönem kazancında dikkate alınacaktır. 2014]-122 sayılı özelge

3. 03

   Döviz cinsinden alınan avanslar teslime konu edilen mallar ile ifa edilen hizmetin bedelini etkileyebilecektir. Bu durumda döviz kurunda meydana gelen değişikliğin hasılatın tespitinde ayrıca dikkate alınması gerekmektedir.

4. 04

   Alınan avanslar mahiyet itibariyle borç sayıldığı için öz kaynakların yabancı kaynakları aşmasına bağlı gider kısıtlamasında dikkate alınması gerekecektir.

5. 05

   Avans alımları KDV’ye tabi değildir. Ancak alınan avanslar için fatura tanzim edilmesi halinde mal teslimi ve hizmet ifası gerçekleşmeden, faturada yer alan tutar kadar KDV açısından vergiyi doğuran olay meydana gelmiş olacaktır.

6. 06

   İşle ilgili olmak kaydıyla, sözleşemeye, ilana veya kanunun emrine istinaden ödenen tazminatlar, zarar ve ziyanlar kazançtan indirim olarak dikkate alınmaktadır. Sözleşme yükümlülüğünün yerine getirilmemesinden kaynaklı olarak, verilen avansın geri alınamaması halinde bu kapsamda işlem tesis edilebilecektir. Buna mukabil olarak, geri verilmeyen avansların da kazanca dâhil edilmesi gerektiği düşünülmektedir.

7. 07

   Alınan sipariş avansları yükümlülük açısından işletmeler için borç mahiyetindedir. Bu kapsamdaki borçlardan konkordato veya sulh yoluyla vazgeçilmesi halinde bu alacaklarda VUK 324. Madde hükmünce vazgeçilen alacak olarak işlem görebilecektir. Bu kapsamda işlem görmesi halinde alacaklının alacağından vazgeçtiği tarihten itibaren 3 yıl içinde zarardan itfa edilememesi halinde vazgeçilen alacağın kazanca dâhil edilmesi gerekmektedir.

8. 08

   GVK 94. Madde ile KVK 15. Madde kapsamında yapılan tevkifatlar da avans olarak yapılan ödemeler üzerinden de tevkifat yapılması gerekmektedir. Tevkifatlı ödeme alan işletmeler tevkifata konu olan kazancın beyan edildiği dönemi esas alarak adına tevkif edilen tarafından vergi indirim konusu yapabilecektir.

9. 09

   Alınan avansların enflasyon düzeltmesi karşısındaki durumuna bakıldığında mahiyete işaret edildiği görülmektedir. Şöyle ki, alınan avanslar mahiyeti itibariyle; ulusal para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kalan, ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen bir kıymetse bunun için enflasyon düzeltmesini yapılmaması gerekir. Zira böyle bir iktisadi kıymet parasal kalem olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu durumun tersi olması halinde yani alınan avansın ulusal para biriminin değer kaybına rağmen değerini koruyan bir kıymetse buna enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekir. Alınan avanslarda bu durum genellikle, bir mala ya da miktara bağlanıldığı zaman gerçekleşmiş olmaktadır.

10. 10

    Parasal olmayan kıymet mahiyetindeki alınan avansların, enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farkları işlem gerçekleştiği/sonuçlandığı zamanda gider hesapları ile ilişkilendirilmesi gerekmektedir. Şöyle ki, işlem gerçekleştiği zaman enflasyon düzeltmesinden kaynaklanan fark 649 Diğer Olan Gelir ve Karlar Hesabına aktarılarak kapatılacaktır. Buradaki fark tutar (649 kodlu hesaba aktarılacak tutar) eğer 2023 ve önceki yıllardan geliyorsa; mali karın tespitinde dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki yıllardan kaynaklı oluşan tutarlar ise mali karın tespitinde yani matrahta dikkate alınacaktır.