Alınan Depozito ve Teminatlar

İşletmenler ticari faaliyeti kapsamında bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak bir yıldan daha uzun sürede geri alınmak üzere depozito ve teminat verdiği gibi aynı kapsamda depozito ve teminat alabilmektedir. İşletmeler tarafından depozito ve teminat alınması veya bunların tutarlarının artırılması halinde bu hesabın alacak tarafına; alınan depozito ve teminatların iade edilmesi halinde hesabın alacak tarafına kayıt yapılır.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Vergi Usul Kanunu’nun 285. maddesine göre; alınan depozito ve teminatları (TL cinsinden olanların) diğer borçlar gibi mukayyet değeri ile değerlenir.

2. 02

   Döviz cinsinden alınan depozito ve teminatların değerlemesinde iki farklı görüş olmakla birlikte ağırlıklı görüş ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alınarak, yıl içinde MB tarafından açıklanan, yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerektiği yönündedir. Tarafımızca da bu görüş savunulmaktadır. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) dövizle cinsinden verilen teminatlar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

3. 03

   Alınan depozito ve teminatlar nakdi olabileceği gibi kap ve ambalaj gibi gayri nakdi de olabilecektir. Gayri nakdi olarak alınan depozito ve teminatların da yıl sonunda kayıtlı değerleri üzerinden değerlemesi gerekmektedir. 787

4. 04

   Kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin mutat olduğu hallerde teslim bunlar dışında kalan maddeler itibariyle yapılmış sayıldığından bunlar için KDV hesaplanmayacak ve hesaplanan KDV’de indirim konusu yapılamayacaktır. Bunların yerine aynı cins ve mahiyette kap ve ambalajlar ile döküntü tali maddelerin geri verilmesi işleminde de işlem üzerinden KDV hesaplaması yapılmayacaktır.

5. 05

   Alınan depozito ve teminatın amortismana tabi iktisadi kıymet türünden bir varlık olması halinde amortisman ayırma da tasarruf hakkına bakılması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, tasarruf hakkını bulunduran taraf, tarafından amortisman ayrımı (gideri) yapılmalıdır. 788

6. 06

   Alınan depozito ve teminatların enflasyon düzeltmesi karşısındaki durumuna bakıldığında mahiyete işaret edildiği görülmektedir. Şöyle ki, alınan depozito ve teminat mahiyeti itibariyle; ulusal para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kalan, ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen bir kıymetse bunun için enflasyon düzeltmesini yapılmaması gerekir. Zira böyle bir iktisadi kıymet parasal kalem olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu durumun tersi olması halinde yani alınan depozito ve teminat ulusal para biriminin değer kaybına rağmen değerini koruyan bir kıymetse buna enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekir. Örneğin nakit olarak alınan depozito veya teminat için enflasyon düzeltmesi yapılmazken, mal mukabili şeklinde alınan depozito ve teminatlar için enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekecektir.

7. 07

   Parasal olmayan kıymet mahiyetindeki alınan depozitonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farkın, depozito geri alındığında gider hesaplarına intikal ettirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda kullanılacak olan 649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar Hesabı olması gerekmektedir. Buradaki fark tutar (649 kodlu hesaba aktarılacak tutar) eğer 2023 ve önceki yıllardan geliyorsa; mali karın tespitinde dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki yıllardan 787 www.ozdogrular.com (Erişim T. 14.01.2023) 788Danıştay 3.Dairesinin 05.04.2001 tarih ve E:2000/2134; K:2001/1198 Sayılı Kararı kaynaklı oluşan tutarlar mali karın tespitinde yani matrahta dikkate alınabilecektir.