Kasa

Kasa hesabı aktif karakterli bir hesap olup, kasa mevcudundaki artışlar (giriş) bu hesabın borç tarafına, azalışlar (çıkış) ise bu hesabın alacak tarafına kaydedilir. Fiziki olarak işletmenin kasasına giren ya da işletme kasasından çıkan hem yerli hem de yabancı paralar bu hesap aracılığıyla izlenir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Kasa hesabı bakiyesinin eksi vermemesi gerekmektedir. Eksi bakiye vermesi kısaca kaydi olarak kasada olmayan bir paranın çıkış yaptığı anlamına gelir ki bu da Tek Düzen Hesap Planı açısından eleştiriye konu edilerek, mali idarece tespit edilmesi halinde mükellef adına özel usulsüzlük cezası kesilmesine neden olabilecektir.

2. 02

   Kasa hesabında yüksek meblağlarda para gözükmemesi gerekmektedir. Yüksek meblağlarda para gözükmesi incelemelerde transfer fiyatlandırmasına konu edilerek, mükelleflere adatlandırma işlemi yöntemiyle vergi ve ceza çıkması anlamına neden olmaktadır.

3. 03

   30.000-TL üzeri ödeme ve tahsilatların istisna getirilenler (tapu, noter vb. üzerinden yapılan işlemler hariç) hariç, bu hesap üzerinden yapılmaması gerekmektedir. Avans, depozito, pey akçesi gibi suretlerle yapılacak tahsilat ve ödemeler ile işletmelerin kendi ortaklarına yapmış olduğu her türlü tahsilat ve ödemeler bu kapsama dâhildir. Bu kurala uyulmadığının mali idarece tespit edilmesi halinde tevsik hükümlerine aykırı davranılmış olmaktan kaynaklı olarak, mükellefler özel usulsüzlük cezası ile muhatap tutulabilmektedir. 30..2024 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan “575 sıra no.lu Vergi Usul Kanunu Genel Tebliği” ile, tahsilat ve ödemelerin banka ve finans kurumları aracılığıyla yapılması zorunlu olunan tevsik sınırı,.000 TL’den 30.000 TL’ye yükseltilmiştir.

4. 04

   Konut kiralarında 500 TL ve üzeri ödemelerinin, iş yeri kiraları ile haftalık, günlük veya benzeri şekilde kısa süreli konut kiralamalarında ise tutara bakılmaksızın Kasa hesabı üzerinden ödeme yapılmamalıdır. Yapıldığının mali idarece tespit edilmesi halinde yine tevsik hükümlerine aykırı hareketten kaynaklı olarak özel usulsüzlük cezası uygulanabilmektedir. Ancak bu uygulamaya 328 seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği ile 17 Ekim 2024 tarihinden son verilmiştir. Artık kira tutarının sınırına bakılmaksızın ödemenin tamamının aracı kurumlar vasıtasıyla yapılması zorunlu hale gelmiştir.

5. 05

   Kasa hesabında yer alan yabancı paraların yıl içinde Merkez Bankasınca ilan edilen Efektif Alış kuru ile yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilen döviz kuru ile değerlemesinin yapılması gerekmektedir. Aksi halde değerlemeden kaynaklı olarak matrah farkı oluşma riski olabilecektir.

6. 06

   Kasa hesabının fiili durumu ile kaydı durumunun tespitine yönelik çalışmada fark tespit edilirse, ilgili hesaplar (197 ve 397) aracılığı ile izlenmelidir. Fiili durumun fazla olması nedeni tespit edilemezse bu müspet fark vergiye tabi kazanca dâhil edilmelidir. Ancak aradaki işletmeye olan menfi farkın vergiye tabi kazancın tespitinde gider/maliyet olarak dikkate alınmaması gerekmektedir. Yani normal koşullar altında Kasa hesabında kayıtlı bulunan para tutarıyla, fiilen sayımı yapılan kasa mevcudunun birbirine eşit olması gerekir. Eğer “fiili sayım mevcudu < Kasa hesabının kalanı” ise, kasada noksanlık var demektir. Menfi fark tutarı nedeni araştırılmak üzere geçici bir süre için 197 Sayım ve Tesellüm Noksanları hesabında izlenir. Nedeninin bulunamayacağı kanaatine varılmış ise, ilgili tutar ya ilgili personelden alacak olarak kaydedilmeli ya da 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar hesabına aktarılmalıdır. Söz konusu fark tutarı asla vergiye tabi kazancın tespitinde gider ya da maliyet olarak dikkate alınmamalıdır. “Fiili sayım mevcudu > Kasa hesabının kalanı” ise, kasada fazlalık var demektir. Müsbet fark tutarı nedeni araştırılmak üzere geçici bir süre için 397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları hesabında izlenir. Söz konusu farkın nedeni anlaşılamazsa, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Karlar hesabına aktarılarak, vergiye tabi kazanca yani vergi matrahına eklenmelidir.

7. 07

   Kasa hesabında yer alan değerlere baktığımız zaman bu değerlerin ulusal para ve yabancı para cinsinden varlıklar olduğu görülmektedir. Söz konu varlıklar; Türk Lirasının değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kaldığı halde satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen kıymetleri (Yabancı paralar da parasal kıymet olarak dikkate alınır.) içerdiği için parasal kıymet olarak değerlendirilecektir. Başka bir ifadeyle, Enflasyon Düzeltmesine tabi tutulmayacaktır.