Alacak Senetleri

Alacak Senetleri hesabı, işletmelerin faaliyet konusuna uygun mal teslimi ve hizmet ifası (finansal kiralama işlemi dâhil) karşılığında alıcılarının senetli olarak borçlandığı ve bu borcun bir yıldan kısa sürede tahsilinin öngörüldüğü yönündeki işlemlerinin takip edildiği hesaptır. İşletmelerin mal teslimi ve hizmet ifası sonucundaki senetli alacaklarındaki artışlar (girişler) bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, eksilmeler (çıkışlar) olduğu zaman bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Alacak Senetleri hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan finansal kiralamalar dâhil mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacaklarını kapsamaktadır. Dolayısıyla hatır senedi gibi işletmelerin faaliyeti sonucu edinilmeyen senetler bu hesapta takip edilmemelidir.

2. 02

   Bu hesapta yer alan senetler için damga vergisi ödemesinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

3. 03

   Alacak senetlerinin yenilenerek vadesinin uzatılması halinde uzatılan vade 1 yıldan fazla süreye sahipse buradaki senedin duran varlıklar bölümündeki muadiline (221 Alacak Senetleri Hesabı) aktarımı yapılmalıdır.

4. 04

   Senedin vadesindeki değişiklik veya endekslenmesinden kaynaklı değişiklik nedeniyle alacak bedelinin artması halinde artış için KDV hesaplanması gerekmektedir.

5. 05

   Alacak senetleri değerleme gününde işletmeler tarafından dilenmesi halinde iskontolu haliyle (tasarruf değeri) değerlemeye tabi tutulabilecektir. Bu takdirde senette faiz nispeti açıklanmışsa bu nispet, açıklanmamışsa Merkez Bankasının resmi iskonto haddinde bir faiz uygulanır. Ancak belirtmekte fayda görülmektedir ki alacak senetlerini reeskonta tabi tutarak değerleme yapan işletmelerin, borç senetlerini de reeskonta tabi tutarak değerleme yapması gerekecektir.

6. 06

   Yabancı para cinsinden olan alacak senetlerinin ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alınarak, yıl içinde MB tarafından açıklanan, yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetli alacaklar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

7. 07

   İşletmenin faaliyet konusuyla ilgili olmak kaydıyla ilişkili kişilere senetli olarak satılan mal ve hizmetler de bu hesapta takip edilir. İlişkili kişilerle yapılan işlemlerde emsaline uygun olmasına önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

8. 08

   Bu hesapta olup da tahsili şüpheli hale gelen alacak senetlerinin, buradan çıkartılarak şüpheli alacaklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.

9. 09

   “Senetli alacakların tahsil kabiliyetleri dikkate alınarak, gerekli muhasebe işlemleri yapılır. Değersiz ve vazgeçilen alacaklar (VUK 322 ve 324) doğrudan "689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar" hesabına aktarılır. Buna karşılık, şüpheli duruma düşen alacak senetleri (VUK 323) için düzeltme ve karşılık ayırma ile ilgili yevmiye kayıtları yapılır. Vergi yasalarına göre, teminatlı alacaklarda karşılık, teminatı aşan kısım için ayrılabilir. Teminat tutarı, karşılık gideri hesaplanırken dikkate alınmak zorundadır.”

10. 10

    Enflasyon düzeltmesi açısından Alacak Senetleri hesabına bakıldığında alacak senetleri hesabının 555 Nolu VUK Tebliğine göre parasal kıymet olarak görüldüğü bilinmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesap için enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.