Verilen Depozito ve Teminatlar

İşletmenin ticari faaliyeti kapsamında bir işin yapılmasının üstlenilmesi veya bir sözleşmenin ya da diğer işlemlerin karşılığı olarak bir yıl içerisinde geri alınmak üzere verdiği depozito ve teminatlar bu hesap aracılığıyla izlenir. İşletmeler tarafından depozito ve teminat verilmesi veya bunların tutarlarının artması halinde bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, verilen depozito ve teminatların geri alınması veya yükümlülüğün yerine getirilmesi için kullanılması gibi haller neticesindeki azalışlar bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   VUK’un 281. maddesine göre; verilen depozito ve teminatlar (TL cinsinden olanların) diğer alacaklar gibi mukayyet değeri ile değerlenir.

2. 02

   Döviz cinsinden verilen depozito ve teminatların değerlemesinde iki farklı görüş olmakla birlikte ağırlıklı görüş ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alınarak, yıl içinde MB tarafından açıklanan, yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerektiği yönündedir. Tarafımızca da bu görüş savunulmaktadır. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) döviz cinsinden verilen teminatlar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

3. 03

   Verilen depozito ve teminatlar nakdi olabileceği gibi kap ve ambalaj şeklinde gayri nakdi de olabilecektir. Gayri nakdi olarak verilen depozito ve teminatların da yıl sonunda kayıtlı değerleri üzerinden değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. 57 Ancak nakdi olmayan depozito ve teminatlar bu hesapta izlenmez.

4. 04

   Kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinin mutat olduğu hallerde teslim bunlar dışında kalan maddeler itibariyle yapılmış sayıldığından, bunlar için KDV hesaplamasının yapılmaması gerekmektedir. Bunların yerine aynı cins ve mahiyette kap ve ambalajlar ile döküntü ve tali maddelerin geri verilmesinde de işlem üzerinden KDV hesaplamasının yapılmaması gerekmektedir.

5. 05

   Verilen depozito ve teminatın amortismana tabi iktisadi kıymet türünden bir varlık olması halinde amortisman ayırma işleminde tasarruf hakkına bakılmalıdır. Başka bir ifadeyle, tasarruf hakkını elinde bulunduran taraf tarafından amortisman ayrılmalıdır. 58 57 www.ozdogrular.com (Erişim T. 14.01.2023) 58Danıştay 3.Dairesinin 05.04.2001 tarih ve E:2000/2134; K:2001/1198 Sayılı Kararı

6. 06

   Verilen depozito ve teminatların enflasyon düzeltmesi karşısındaki durumuna bakıldığında mahiyete işaret edildiği görülmektedir. Şöyle ki, verilen depozito ve teminat mahiyeti itibariyle; ulusal para değerindeki değişmeler karşısında nominal değerleri aynı kalan, ancak satın alma güçleri fiyat hareketlerine göre ters yönde değişen bir kıymetse bunun için enflasyon düzeltmesini yapılmaması gerekir. Zira böyle bir iktisadi kıymet parasal kalem olarak değerlendirilmektedir. Ancak bu durumun tersi olması halinde yani verilen depozito ve teminat ulusal para biriminin değer kaybına rağmen değerini koruyan bir kıymetse buna enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekir. Örneğin nakit olarak verilen depozito veya teminat için enflasyon düzeltmesi yapılmazken, mal mukabili şeklinde verilen depozito ve teminatlar için enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekecektir.

7. 07

   Parasal olmayan kıymet mahiyetindeki verilen depozitonun enflasyon düzeltmesine tabi tutulması sonucu oluşan farkın, depozito geri alındığında gider hesaplarına intikal ettirilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda kullanılacak olan 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabı olmalıdır. Buradaki fark tutar (659 kodlu hesaba aktarılacak tutar) eğer 2023 ve önceki yıllardan geliyorsa; mali karın tespitinde dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki yıllardan kaynaklı oluşan tutarlar mali karın tespitinde dikkate alınabilecektir.