Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı

Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı; İhtiyatlılık Kavramı gereği, tahsili şüpheli hale gelen alacağın teminat kapsamında olmayan kısmının giderleştirmek suretiyle varlıklardan düşülmesini sağlayan hesaptır. Aktif düzenleyici pasif karakterli olan bu hesaptaki artışlar (girişler) hesabın alacak tarafına kayıt edilirken, azalışlar (çıkışlar) hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı olayın vukuu bulduğu dönemde ilk olarak 654 Karşılık Giderleri Hesabı ile kullanılır. Şüpheli ticari alacaklar hesabına yapılan kaydın bir kısmının tahsili yapılmışsa yâda şüphe ortadan kalkmışsa ilgili tutar bu hesabın borcuna 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabının alacağına kaydedilmelidir.

2. 02

   Karşılık ayrıldıktan sonraki dönemde kaydın bir kısmının tahsili yapılmışsa yâda şüphe ortadan kalkmışsa ilgili tutar 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârlar Hesabına kaydedilir. Benzer şekilde izleyen dönemlerde gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, aradaki fark 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı ile birlikte kullanılmalıdır.

3. 03

   Tahsili şüpheli hale gelen bir alacağa karşılık ayrılabilmesi için kazancın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, bilanço hesabı esasına göre defter tutuyor olsa bile serbest meslek kazanç sahipleri şüpheli hale gelen alacakları için karşılık ayıramayacaktır.

4. 04

   Vergi mevzuatına göre ayrılan karşılığın mali karda dikkate alınabilmesi için alacağın dava veya icra safhasında bulunması gerekmektedir. Dava ve icra safhasında olmayanların ise yapılan protesto veya yazı ile bir defadan fazla istenilmiş olmasına rağmen borçlu tarafından ödemesi yapılmamış belli tutarın altındaki (588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği ile 1.1.2026'dan itibaren 25.000 TL) alacak olması gerekmektedir.

5. 05

   Borçlunun mal varlığının en az üçte birini kaybettiğine ilişkin olarak açılmış tespit davası üzerine mahkemece verilen karar, karine olarak alacağın dava veya icra safhasına geldiğini göstermektedir.

6. 06

   Tahsili şüpheli hale gelen alacağın teminata bağlanmamış olması ya da teminata bağlanmışsa da teminat kapsam ve tutarının alacak tutarından daha düşük olması gerekmektedir.

7. 07

   Tahsili şüpheli hale gelen alacağın kamu alacağı niteliğinde olmaması gerekmektedir. Kamudan kaynaklı alacakların tahsilinin şüpheli hale gelmesinden kaynaklı olarak karşılık ayrılamaz.

8. 08

   Döviz kurundaki değişiklik asla bağlı değiştiği için ayrılacak karşılık tutarı da döviz kuruna göre değişecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus işletme lehine fark olmuşsa (kur artışı/kambiyo karı) bunun için karşılık ayrılacak iken aleyhe olan farklar için (kur azalışı/kambiyo zararı) zarar yazılacak, kayıt yapılmayacaktır.

9. 09

   KDV’den kaynaklanan alacak için, şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi, alacağın ilgili dönemin kayıtlarına girmesi ve katma değer vergisi beyannamelerinde beyan edilmesi halinde mümkün olacaktır. Ayrıca VUK’un 322. maddesine göre değersiz hale gelen alacaklara ilişkin alıcı tarafından ödenmeyen KDV indirim konusu yapılamayacaktır.

10. 10

    Enflasyon düzeltmesi açısından karşılık olarak ayrıldığı kaynağın, parasal olan veya olmayan kıymet olup olmamasına göre, enflasyon düzeltmesinde dikkate alınması gerekmektedir. Düzeltme işlemine tabi olacak karşılıklar da 213 sayılı Kanun hükümlerine göre ayrılması mümkün olan karşılıklardır. Buna göre, 213 sayılı Kanun hükümlerine göre ayrılması mümkün olmayan bir karşılık, bilançoda yer alsa bile enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacaktır. Ticari alacaklar grubunda yer alan hesaplar (verilen depozito ve teminatlar grubundaki özellikli durum hariç) mahiyet itibariyle parasal kıymet sayıldığı için, şüpheli ticari alacaklar karşılığı da bu kapsamda parasal kıymet olarak dikkate alınacaktır.