Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar

İşletmelerin esas faaliyet konusu dışındaki bağlı ortaklıklarından olan ödünç verme vb. nedenlerle ortaya çıkan ve tahsil süresi olarak 1 yıldan fazla bir süre öngörülen alacaklar bu hesapta izlenir. İşletmelerin başka işletmelerin sermayesinin %50 sinden fazlasına sahip olması halinde bu durum bağlı ortaklık olarak tanımlanmaktadır. İşletmelerin bağlı ortaklıklarından olan alacaklarındaki artışlar bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, azalışlar bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Bağlı ortaklıklardan alacaklar hesabında yer alan tutarın kaynağı kontrol edildikten sonra işletmenin tasarruf hakkındaki kısıtlamanın ve paranın zaman değerinin dikkate alınarak, adatlama işlemine konu edilmesi gerekmektedir.

2. 02

   Bağlı ortaklıklardan olan alacağın mali mevzuat açısından emsallere aykırılık teşkil etmesinden hareketle ortaklık oranının %10 ve fazlası olduğu da dikkate alınarak bu işlemin transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımına konu edilmesi, bu alacaklara mahiyetine göre faiz hesaplaması yapıldıktan sonra bu işlemlerin faturalandırılması ve faturada yer alan tutarlar üzerinden ayrıca KDV hesaplama işleminin yapılması icap edecektir.

3. 03

   Bağlı ortaklıklardan alacaklar hesabında yer alan tutarlar grup şirketlerinde olduğu gibi iştirak edilen şirketin işletmeye ortaklık taahhüdünü (karşılıklı ortaklık) yerine getirmemesinden kaynaklı da olabilecektir. Sermaye taahhüdünün yerine getirilmemesinden yani ortağın temerrüde düşmesinden kaynaklı alacaklar için de paranın zaman değerini dikkate alarak işlem yapılması gerekmektedir.

4. 04

   Bağlı ortaklıklar tarafından nakden ödenmesi taahhüt edilen sermaye tutarının ortaklara dağıtılacak olan şirket kârından karşılanması yani iştiraklerden alacakların bu yöntemle kapatılması, kâr dağıtımı sayılacak ve ortakların statüsüne göre vergisi kesintisi yapılmasına neden olabilecektir.

5. 05

   Bağlı ortaklardan olan alacağın döviz cinsinden olması halinde bu alacak da dönem sonunda kur değerlemesine tabi tutulmalıdır. Yabancı para cinsinden olan alacakların ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alındığında yıl içinde MB tarafından açıklanan, yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetsiz alacaklar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

6. 06

   Döviz cinsinden bağlı ortaklardan olan alacağın transfer fiyatlandırmasına konu edilmesi halinde transfer fiyatlandırmasına konu edilen kur farkı üzerinden de KDV hesaplaması yapılması gerekmektedir.

7. 07

   Yapay zekâ eşliğinde mükellefler tarafından verilen beyannamelerin tetkik edilmesi neticesinde bu hesaplar için adat hesaplamama gibi durumlara yönelik maliyet tarafından hali hazırda çok etkin bir denetim yapılmamaktadır. Ancak yakın bir zamanda buna yönelik çalışmaların yapılacağı tarafımızca tahmin edilmektedir.

8. 08

   555 Nolu VUK Genel Tebliğine göre; bağlı ortaklılardan alacaklar hesabı mahiyeti itibari ile parasal kalem olarak değerlendirildiği için bu hesaba enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.