İştiraklerden Alacaklar

İşletmelerin esas faaliyet konusu dışındaki iştiraklerinden olan ödünç verme vb. nedenlerle ortaya çıkan ve tahsil süresi 1 yıldan uzun olacağı öngörülen alacaklar bu hesap aracılığıyla izlenir. İşletmelerin başka işletmelerin sermayesinin en az %10 ve en fazla %50 sine sahip olması halinde bu durum iştirak olarak tanımlanmaktadır. İşletmelerin iştiraklerinden alacaklarındaki artışlar bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, 1 yılın altına düşmesi gibi haller neticesindeki azalışlar ise bu hesabın alacak tarafına kayıt edilerek izlenir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İştiraklerden alacaklar hesabında yer alan tutarın kaynağı kontrol edildikten sonra işletmenin tasarruf hakkındaki kısıtlamanın ve paranın zaman değerinin dikkate alınarak, adatlama işlemine konu edilmesi gerekmektedir.

2. 02

   İştiraklerden olan alacağın mali mevzuat açısından emsallere aykırılık teşkil etmesinden hareketle ortaklık oranının %10 ve fazlası olduğu da dikkate alınarak bu işlemin transfer fiyatlandırması yoluyla örtülü kazanç dağıtımına konu edilmesi, bu alacaklara mahiyetine göre faiz hesaplaması yapıldıktan sonra bu işlemlerin faturalandırılması ve faturada hesaplanan tutar üzerinden ayrıca KDV hesaplamasının yapılması icap edecektir.

3. 03

   İştiraklerden alacaklar hesabında yer alan tutarlar grup şirketlerinde olduğu gibi iştirak edilen şirketin işletmeye ortaklık taahhüdünü (karşılıklı ortaklık) yerine getirmemesinden kaynaklı da olabilecektir. Sermaye taahhüdünün yerine getirilmemesinden yani ortağın temerrüde düşmesinden kaynaklı alacaklar için de paranın zaman değerini dikkate alarak işlem yapılması gerekmektedir.

4. 04

   İştirakler tarafından nakden ödenmesi taahhüt edilen sermaye tutarının ortaklara dağıtılacak olan şirket kârından karşılanması yani iştiraklerden alacakların bu yöntemle kapatılması, kâr dağıtımı sayılacak ve ortakların statüsüne göre vergi kesintisi yapılmasına neden olabilecektir.

5. 05

   İştiraklerden olan alacağın döviz cinsinden olması halinde bu alacak da dönem sonunda kur değerlemesine tabi tutulmalıdır. Yabancı para cinsinden olan alacakların ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alındığında yıl içinde MB tarafından açıklanan yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetsiz alacaklar için döviz alış kurunun yapılacak işlemde dikkate alınması gerekmektedir.

6. 06

   Döviz cinsinden iştiraklerden alacağın transfer fiyatlandırmasına konu edilmesi halinde transfer fiyatlandırmasına konu edilen kur farkı üzerinden de KDV hesaplamasının yapılması gerekmektedir.

7. 07

   Yapay zekâ eşliğinde mükellefler tarafından verilen beyannamelerin tetkik edilmesi neticesinde bu hesaplar için adat hesaplamama gibi durumlara yönelik maliyet tarafından hali hazırda çok etkin bir denetim yapılmamaktadır. Ancak yakın bir zamanda buna yönelik çalışmaların yapılacağı tarafımızca tahmin edilmektedir.

8. 08

   555 Nolu VUK Genel Tebliğine göre; iştiraklerden alacaklar hesabı mahiyeti itibari ile parasal kalem olarak değerlendirildiği için bu hesaba enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.