Haklar

İşletmeler tarafından çeşitli yöntemlerle edinilen; imtiyaz, patent, lisans, ticari marka ve unvan gibi bazı hukuki tasarruflar ile kamu otoritelerinin işletmeye belirli alanlarda tanıdığı kullanma, yararlanma yetkileri bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda yapılan harcamalar bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, herhangi bir şekilde şekil de elden çıkartılması veya faydalı ömrünün sona ermesi halinde bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İşletmeler tarafından edinilen hakların kullanım süresinin belli olması halinde bu süre içerisinde, sürenin belli olmaması halinde 5 yılda amortisman yoluyla itfa edilmesi gerekmektedir.

2. 02

   Haklar; sermeye piyasasına göre rüçhan hakkı gibi, gayrimenkullerde ise bağımsız ve sürekli hakler gibi ortaya çıkmaktadır. Bu gibi hallerde haklar hangi bölümde açıklanmışsa o bölümdeki vergi hukukuna tabi tutulacaktır.

3. 03

   Anonim şirketler (A.Ş) ile eshamlı komandit şirketlerin sermaye artırımına gitmeleri halinde bu işletmelerin hisse senetlerini ellerinde bulunduran işletmelerin, rüçhan hakkından dolayı bedelli veya bedelsiz olarak iktisap ettikleri hakların satılması halinde bu satışların %75’lik (9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile istisna oranı %50 olarak belirlenmiştir. Yürürlük:27.11.2024) kısmı kurum kazancından istisna tutulacaktır.

4. 04

   Rüçhan haklarında istisna satışın yapıldığı dönemde uygulanır. Satış kazancının istisnadan yararlanan kısmının satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulması gerekir. Ancak satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi şartı vardır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler zıyaa uğramış sayılacaktır.

5. 05

   İşletmelerin bankalara borçları nedeniyle kanuni takibe alınmış veya TMSF’ye borçlu durumda olan kurumlar ile bunların kefillerinin ve ipotek verenlerin rüçhan haklarının, bu borçlara karşılık bankalara veya bu Fona devrinden sağlanan hasılatın bu borçların tasfiyesinde kullanılan tarafına isabet eden kazançların tamamı kurumlar vergisinden istisna tutulmuştur.

6. 06

   Dar mükellefiyete tabi işletmelerin haklarını elden çıkarılmasından kaynaklı olarak doğacak kazanç ve iradı hakların Türkiye’de elden çıkardığı yer vergi dairesine beyan etmesi gerekmektedir.

7. 07

   Telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri hakların satışı, devir ve temliki karşılığında yapılan ödemeler üzerinden bu ödemeyi yapanlarca sorumlu sıfatıyla kazancın türüne (ticari veya zirai kazanç ) bakılmaksızın tevkifat yapılacaktır.

8. 08

   Spor kulüplerinin yayın, reklâm ve isim hakkının kiralanmasından kaynaklı olarak KDV mükelleflerince yapılan KDV ödemelerinde tevkitat (9/10 oranında) yapılması gerekmektedir.

9. 09

   KVK’nin 30. maddesinin ikinci fıkrasında, ticari veya zirai kazanca dâhil olup olmadığına bakılmaksızın dar mükellef kurumların telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki karşılığında nakden veya hesaben ödenen veya tahakkuk ettirilen bedeller için ödemeyi yapan veya tahakkuku gerçekleştiren tarafından tevkifat yapılması gerekmektedir.

10. 10

    555 Nolu VUK Tebliğinin 2. Maddesine göre; hakların enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

11. 11

    Enflasyon düzletmesi yapılırken düzletmeye/taşımaya esas tarih belirlenirken yasal defterlere kayıt tarihinin esas alınması gerekmektedir.