Özel Maliyetler

İşletmeler tarafından kiralanan gayrimenkullerin geliştirilmesi veya iktisadi kıymetinin sürekli olarak artırılması için yapılan ve kira süresinin sonunda kiraya verene kalacak olan harcamalar, bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda olan işler için harcama yapılması halinde bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, yapılan harcamanın amortisman yoluyla itfa edilmesi veya kiralayana devredilmesi halinde ise bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Kiracılar tarafından kiralanan gayrimenkul veya elektrik üretim ve dağıtımına yönelik olarak, normal bakım, tamir ve temizleme giderleri dışında varlığı genişletmek veya iktisadi kıymetini devamlı olarak artırmak maksadıyla yapılan giderler, kiracılar tarafından özel maliyet olarak dikkate alınır.

2. 02

   Kiracının veya işletme hakkına sahip tüzel kişinin kiraladığı maddi duran varlığa ilişkin olarak, faaliyetinin icrası için vücuda getirdiği tesisata ait giderler de özel maliyet hükmündedir.

3. 03

   Kiracılar tarafından kiralanan gayrimenkuller veya elektrik üretim ve dağıtım varlıkları için yapılan harcamalar hem tamir, hem de kıymet artırma giderlerinden oluşuyorsa bu harcamaların maliyet bedeline (özel maliyet olarak belirlenecek) eklenecek kısmının kayıtlarda ayrıca gösterilmesi gerekmektedir.

4. 04

   Özel maliyet bedelleri, kira veya işletme hakkı süresi dikkate alınarak eşit yüzdelerle amortismana tabi tutularak, itfa edilmektedir. Başka bir ifadeyle, özel maliyetlerin amortisman yoluyla giderleştirilmesinde normal amortisman yöntemi uygulanacak olup, azalan bakiyeler yöntemine göre amortisman ayrılamayacaktır.

5. 05

   Kira veya işletme hakkı süresi dolmadan, kiracılar tarafından, kiralanan veya işletme hakkı alınan şeyin boşaltılması veya işletme hakkının herhangi bir sebepten sona ermesi halinde amortisman yoluyla henüz itfa edilmemiş olan harcamalar, boşaltma veya kullanım hakkının sona erdiği yılda doğrudan gider yazılır.

6. 06

   Özel maliyetler hesabında yer alan tutarların itfa süresine yönelik olarak VUK hükümleri ile Tek Düzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliği hükümlerinin farklı olduğu görülmektedir. VUK hükümleri itfa süresinin belirlenmesinde sözleşmede yer alan süreyi esas alırken, Tek Düzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliği sözleşme süresinin 5 yıldan az olması halinde sözleşme de yer alan süreyi, sözleşmenin 5 yıldan fazla olması halinde ise 5 yıllık süreyi itfa süresi olarak esas almaktadır.

7. 07

   VUK hükümleri ile Tek Düzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulama Genel Tebliği hükümlerinin çakışması halinde normlar hiyerarşisinin de esas alınarak, VUK hükümlerinin uygulanması tarafımızca tavsiye edilmektedir.

8. 08

   Gayri maddî haklar ile ekonomik ömrü 5 yıldan daha kısa olan özel maliyet bedelleri için ticari ve zirai kazancın tespiti açısından yatırım indirimi hesaplanamayacaktır.

9. 09

   Kiracı tarafından özel maliyet kapsamında gayrimenkulü genişletecek veya iktisadi değerini devamlı surette artıracak şekilde gayrimenkule ilave edilen kıymetler, bedelsiz olarak (emsal bedelinden düşük olanlarda aradaki fark) kiraya verene devredilmesi halinde kiraya verence bu değer gayrimenkul sermaye iradı olarak dikkate alınacaktır.

10. 10

    Özel maliyet olarak yapılan harcamaların kiracıya devri sırasında hurda değerinin dışında ekonomik bir değerinin olması halinde bu değer üzerinden KDV hesaplamasının yapılması gerekmektedir.

11. 11

    555 Nolu VUK Genel Tebliği ile bu Tebliğin ekine baktığımız zaman özel maliyetler hesabında yer alan iktisadi kıymetlerinde parasal olmayan kalem olarak dikkate alındığı görülmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesaba da enflasyon düzeltmesinin yapılması gerekmektedir.

12. 12

    Enflasyon düzletmesi yapılırken düzletmeye/taşımaya esas tarih belirlenirken yasal defterlere kayıt tarihinin esas alınması gerekmektedir.