Arama Giderleri

İşletmeler tarafından arama amacıyla yapılan harcamalar bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda harcama yapılması halinde bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, yapılan harcamanın doğrudan (amortismana tabi tutmadan) gider yazılması veya amortisman yoluyla itfa edilmesi halinde ise bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Maden yatağının işletmeye elverişli olup olmadığının belirlenmesi ve giriş noktalarının saptanması için, işletmeye geçmeden önce yapılan arama giderleri ile petrol araştırması, arazinin yerden ve havadan (topoğrafık, jeolojik, jeofizik, jeosismik vb.) incelenmesine ve gerekli işlem, deneyim ve jeolojik bilgi almak amacı ile yapılan sondaj giderleri gibi giderler, bu kapsamdaki harcamaya örnek olarak verilebilecek giderlerdir.

2. 02

   Arama faaliyetlerinin sonucunda üretilebilir cevher rezervi saptanamamışsa yapılan giderler zarar kaydedilir.

3. 03

   Arama faaliyeti sonucu yapılan harcamalar bu hesap vasıtasıyla aktifleştirilerek bilanço da gösterilir. Aktifleştirilen bu harcamalar, daha sonra çıkarılabilir rezerv miktarı göz önünde tutularak bulunacak amortisman emsaline göre itfa edilir.

4. 04

   KVK’nin 30. Maddesine göre dar mükellef kurumlar tarafından petrol arama faaliyetleri dolayısıyla sağlanacak kazançlar üzerinden ödemeyi yapan kurumlarca %5 tevkifat yapılacağı belirtilmiştir. Arama faaliyetinin bu kapsamda dar mükellef kurumlara yaptırılması halinde ödemeyi yapan kurumun tevkifat yaparak stopaj beyanında bulunması gerekmektedir.

5. 05

   KDV Kanunun (13/c) maddesine göre, Türk Petrol Kanunu hükümlerine göre petrol arama faaliyetlerine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılacak teslim ve hizmetler KDV’den istisnadır.

6. 06

   KDV Kanunun (13/c) maddesine göre, altın, gümüş ve platin ile ilgili arama, faaliyetlerine ilişkin olmak üzere, bu faaliyetleri yürütenlere yapılacak teslim ve hizmetler de KDV’den istisna tutulmuştur.

7. 07

   Arama hakkı ve ruhsatının kiralanmak istenmesi halinde işletmeye dâhil olup olmadığına bakılmaksızın KDV’ye tabi tutulması gerekmektedir.

8. 08

   Arama hak ve ruhsatının sahipleri, mutasarrıfları, zilyedleri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya verilmesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye iradı olarak değerlendirilmektedir. Ancak ticari bir işletmeye dâhil olan varlıkların kiralanmasından elde edilen kazanç ticari kazanç olduğu için ticari işletmeler tarafından kiraya verilen arama hak ve ruhsatının kirasından elde edilen kazançlar ticari kazanç kabul edilecektir.

9. 09

   Petrol Kanunu ve Maden Kanunu’na göre yürütülen arama faaliyetleri için yapılan ve aktifleştirilen harcamalar yatırım indirimi istisnasının uygulanmasından faydalanabilecektir.

10. 10

    555 Nolu VUK Genel Tebliği ile bu Tebliğin ekine baktığımız zaman bu hesabın parasal olmayan kalem olarak dikkate alındığı görülmektedir. Diğer bir ifadeyle bu hesap grubunda yer alan iktisadi kıymetlerin enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

11. 11

    Enflasyon düzletmesi yapılırken düzletmeye/taşımaya esas tarih belirlenirken yasal defterlere kayıt tarihinin esas alınması gerekmektedir.