Ödenecek Vergi ve Fonlar

İşletmenin faaliyeti sonucunda ortaya çıkan ve mali mevzuat hükümleri gereğince mükellef veya vergi sorumlusu sıfatıyla yükümlülüğü doğmuş olan vergi, resim, harç ve fonlar bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamdaki yükümlülükler işletme adına doğmuş olabileceği gibi duruma göre işletme personeli veya üçüncü kişiler adına da doğmuş olabilecektir. İşletmeler adına bu kapsamda yükümlük doğması halinde bu hesabın alacak tarafına kayıt yapılırken, ödemenin yapılması veya yükümlülüğün ortadan kalkması halinde ise bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   VUK mükellef ve vergi sorumlusunu tanımlarken; mükellefi kendilerine vergi borcu terettüp eden gerçek ve tüzel kişiler olarak tanımlamış, vergi sorumlusunu da verginin ödenmesi bakımından, alacaklı vergi dairesine karşı muhatap olan kişi şeklinde tanımlamıştır. VUK 341. Madde de vergi zıyaı cezasını tanımlanmış ve şu ifadelere yer vermiştir. “Vergi zıyaı, mükellefin veya sorumlunun vergilendirme ile ilgili ödevlerini zamanında yerine getirmemesi veya eksik yerine getirmesi yüzünden verginin zamanında tahakkuk ettirilmemesini veya eksik tahakkuk ettirilmesini ifade eder.” Mükellefler veya vergi sorumluları yükümlülüklerini yerine getirmezse veya eksik yerine getirirlerse vergi zıyaı cezası ile muhatap olabilmektedir.

2. 02

   Mükellefler ve vergi sorumluları GVK 94, KVK 15 ve 30 ile KDV 9. Madde kapsamında vergi kesintisi yaparak sorumlu sıfatıyla ödeme yükümlülüğüne muhatap tutulmuşlardır. GVK 94. Madde kapsamında vergi sorumlusu sıfatıyla kamu idare ve müesseseleri, iktisadî kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıda belirtilen ödemeleri avans ödemeleri dâhil, nakden veya hesaben yaptıkları sırada tevkifat yaparak sorumlu sıfatıyla beyan edip ödemekle yükümlü tutulmuşlardır;

   • Hizmet erbabına bu sıfatları nedeniyle ödenen ücretler ile GVK 61. Madde de yazılı ücret ödemeleri
   • Noterlere yapılan serbest meslek ödemeleri hariç, serbest meslek erbabına yapılan ödemeler
   • GVK 42. Madde kapsamında yıllara sâri inşaat işi için yapılan ödemeler
   • Dar mükelleflerin telif ve patent haklarının satışı nedeniyle onlara yapılan ödemeler
   • GVK 70. maddede yazılı mal ve hakların kiralanması karşılığı yapılan ödemeler ile vakıflara, derneklere, kooperatiflere ve diplomatik statüsü bulunmayan yabancı kurumlara ait gayrimenkullerin kiralanması karşılığında bunlara yapılan kira ödemelerinden
   • Tam mükellef kurum tarafından GVK 75. Maddesinin ikinci fıkrasının 1. 2. ve 3. bentleri kapsamında yapılan kar dağıtımı sebebiyle yapılan ödemelerden
   • Vergiden muaf tutulan bir kısım dernek vakıf ve sendikalar hariç olmak üzere; Her nevi tahvil ve Hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetler ve varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından sağlanan gelirler üzerinden yapılan ödemelerden
   • Mevduat faizleri üzerinden yapılan ödemelerden
   • Faizsiz olarak kredi verenlere ödenen kâr payları ile kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığı ödenen kâr payları ve özel finans kurumlarınca kâr ve zarara katılma hesabı karşılığında yapılan ödemelerden
   • Çiftçilerden satın alınan ziraî mahsuller ve hizmetler için yapılan ödemelerden
   • PTT acenteliği yapanlara, bu hizmetlerinden dolayı yapılan komisyon ödemelerinden
   • Esnaf muaflığından yararlananlara mal ve hizmet alımları karşılığında yapılan ödemelerden,
   • Menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile iktisap veya elden çıkarılması karşılığında sağlanan menfaat kapsamlı ödemelerden
   • Tüzel kişiliğe haiz emekli sandıkları, yardım sandıkları ile sigorta ve emeklilik şirketleri tarafından yapılan bir kısım irat ödemelerinden
   • Bireysel emeklilik sistemi üzerinden yapılan bir kısım irat ödemelerinden
   • Özellikle sayılanlar dışında kalan ve SPK hükümlerine göre ihraç edilen her türlü sermaye piyasası araçları için yapılan irat ödemelerinden KVK 15. Madde kapsamında vergi sorumlusu sıfatıyla kamu idare ve müesseseleri, iktisadî kamu müesseseleri, sair kurumlar, ticaret şirketleri, iş ortaklıkları, dernekler, vakıflar, dernek ve vakıfların iktisadî işletmeleri, kooperatifler, yatırım fonu yönetenler, gerçek gelirlerini beyan etmeye mecbur olan ticaret ve serbest meslek erbabı, zirai kazançlarını bilanço veya ziraî işletme hesabı esasına göre tespit eden çiftçiler aşağıda belirtilen ödemeleri avans ödemeleri dâhil, nakden veya hesaben yaptıkları sırada tevkifat yaparak sorumlu sıfatıyla beyan edip ödemekle yükümlü tutulmuşlardır;
   • GVK 42. Madde kapsamında yıllara sâri inşaat işi için yapılan ödemeler
   • Kooperatiflere ait taşınmazların kiralanması karşılığında bunlara yapılan ödemeler
   • Her nevi tahvil ve hazine bonosu faizleri ile Toplu Konut İdaresi, Kamu Ortaklığı İdaresi ve Özelleştirme İdaresince çıkarılan menkul kıymetler ve varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikalarından sağlanan gelirler üzerinden yapılan ödemelerden
   • Mevduat faizleri üzerinden yapılan ödemelerden
   • Katılım bankaları tarafından katılma hesabı karşılığında yapılan kar payı ödemelerinden
   • Kâr ve zarar ortaklığı belgesi karşılığında yapılan kar payı ödemelerinden
   • Menkul kıymetlerin geri alım veya satım taahhüdü ile elde edilmesi veya elden çıkarılması karşılığında yapılan kâr payı ödemelerinden
   • Başbayiler hariç olmak üzere şans oyunlarına ilişkin bilet, kupon ve benzerlerini satanlara, düzenlenen her türlü bahis ve şans oyunlarının oynatılmasına aracılık edenlere, diğer kişilerce çıkartılan bu nitelikteki biletleri satanlara yapılan komisyon, prim ve benzeri ödemelerden
   • Vergi Usul Kanununun 11. maddesinin yedinci fıkrası kapsamında Cumhurbaşkanınca belirlenen tevkifata konu ödemelerden
   • Vergiden muaf olan kurumlara dağıtılan ve GVK 75. maddenin ikinci fıkrasının 1. 2. ve 3. numaralı bentlerindeki kâr payları ödemelerinden
   • Dağıtılsın veya dağıtılmasın KVK 5. Maddesinde sayılan fon kazançları (Emeklilik yatırım fonlarının kazançları hariç) üzerinden yapılan ödemelerden KVK 30. Maddesi kapsamında Dar mükellefiyete tâbi kurumların aşağıda belirtilen ödemeleri avans ödemeleri dâhil, nakden veya hesaben yaptıkları sırada tevkifat yaparak sorumlu sıfatıyla beyan edip ödemekle yükümlü tutulmuşlardır;
   • GVK 42. Madde kapsamında yıllara sâri inşaat işi için yapılan ödemeler
   • Serbest meslek kazançları üzerinden yapılan ödemeler
   • Gayrimenkul sermaye iratları üzerinden yapılan ödemeler
   • GVK 75. Maddesinin ikinci fıkrasının 1. 2. 3. ve 4. numaralı bentlerinde sayılanlar hariç olmak üzere menkul sermaye iratları üzerinden yapılan ödemeler
   • VUK’un 11. maddesinin yedinci fıkrası kapsamında Cumhurbaşkanınca belirlenen tevkifata konu ödemelerden
   • Ticarî veya ziraî kazanca dâhil olup olmadığına bakılmaksızın telif, imtiyaz, ihtira, işletme, ticaret unvanı, marka ve benzeri gayri maddi hakların satışı, devir ve temliki karşılığında nakden veya hesaben ödenen veya tahakkuk ettirilen bedeller üzerinden yapılan ödemeler
   • Türkiye'de bir iş yeri veya daimî temsilci aracılığıyla kâr payı elde edenler hariç olmak üzere tam mükellef kurumlar tarafından dar mükellef kurumlara veya kurumlar vergisinden muaf olan dar mükelleflere dağıtılan ve GVK 75. maddesinin ikinci fıkrasının 1. 2. ve 3. numaralı bentlerinde sayılan kar payı ödemelerinden
   • Türkiye'de iş yeri ve daimî temsilcisi bulunmayan mükelleflerin, yetkili makamların izniyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları ticarî faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar için yapılan ödemelerden
   • Yıllık veya özel beyanname veren dar mükellef kurumların, ana merkeze aktardıkları tutar üzerinden (indirim ve istisnalar düşülmeden önceki kurum kazancından, hesaplanan kurumlar vergisi düşüldükten sonra kalan kısım)
   • Kazancın elde edildiği ülke vergi sistemi ile Türk vergi sistemi arasındaki uyumsuzluğa müstenit Cumhurbaşkanınca ilan edilen ülkelerde bulunanlara yapılan ödemelerden KDV Kanunun 9. Madde kapsamında bir kısım mal teslimi ve hizmet ifası KDV Uygulama Genel Tebliği ile tevkifata konu edilmiştir. Tevkifatın kapsamına bakıldığında bir kısmının tam tevkifata konu edildiği bir kısmının ise kısmi tevkifata tabi olduğu görülmektedir. Tam tevkifat kapsamında alıcılarda KDV mükellefi olma şartı aranmazken kısmı tevkifatta çoğunlukla KDV mükellefiyeti şartı aranılmaktadır. Tam tevkifatın konusuna giren dört işlemi aşağıdaki şekilde saymak mümkündür;
   • İkametgâhı, işyeri, kanuni merkezi ve iş merkezi Türkiye’de bulunmayanlar tarafından yapılan işlemler (Satıcının KDV mükellefiyeti yok ancak işlem Türkiye de KDV’ye tabi)
   • Serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetler (GVK 18 ve 94 kapsamında olması şartı var)
   • Kiralama işlemleri (Kiracının KDV mükellefi, kiralayanın ise KDV mükellefi olmaması gerekmektedir.)
   • Reklâm verme işlemleri (Reklam isteminde bulunanın KDV mükellefiyetinin olmaması, Reklam sunanın ise KDV mükellefiyetinin bulunması gerekmektedir. KDV Uygulama Genel Tebliğinin (I/C-2.1.3.2.) ve (I/C-2.1.3.3.) bölümlerinde yer alan ve kısmı tevkifata tabi olan işlemleri aşağıdaki şekilde saymak mümkündür;
   • Külçe metal teslimleri
   • Bakır, çinko, alüminyum ve kurşun ürünlerinin teslimi
   • Metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt, cam hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarının teslimi
   • Metal, plastik, lastik, kauçuk, kâğıt ve cam hurda ve atıkları ile konfeksiyon kırpıntılarından elde edilen hammadde teslimi
   • Pamuk, tiftik, yün ve yapağı ile ham post ve deri teslimi
   • Ağaç ve orman ürünleri teslimi
   • Demir-çelik ve alaşımlarından mamul ürünlerin teslimi
   • Temizlik, bahçe ve çevre bakım hizmetleri
   • Makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri
   • Her türlü yemek servisi ve organizasyon hizmetleri
   • Etüt, plan-proje, danışmanlık, denetim ve benzeri hizmetler
   • Fason olarak yaptırılan tekstil ve konfeksiyon işleri ile fason ayakkabı ve çanta dikim işleri ve fason işlerle ilgili aracılık hizmetleri
   • Yapı denetim hizmeti
   • Taşımacılık hizmetleri
   • Her türlü baskı ve basım hizmeti
   • Ticari reklam hizmetleri
   • İşgücü temin hizmeti
   • Turistik mağazalara verilen müşteri bulma/götürme hizmetleri
   • Yapım işleri ile bu işlerle birlikte ifa edilen mühendislik-mimarlık ve etütproje hizmetleri
   • Spor kulüplerinin yayın, isim hakkı ve reklâm gelirlerine konu işlemler
   • Üstte sayılanlar kapsamında olmayan ancak kamu kurum ve kuruluşlarına ifa edilen hizmetler (Diğer hizmetler)
3. 03

   Gelir Tahakkukları Hesabı 555 Nolu Tebliğ ve ekine bakıldığına enflasyon düzeltmesi açısından parasal kıymet olarak değerlendirildiği görülmektedir. Bu kapsamda bu hesap için enflasyon düzeltmesi yapılmasına olanak bulunmamaktadır.