Sayım ve Tesellüm Fazlaları

Fiili ya da kaydı envanter işlemleri sonucunda stoklarda, kasada ve diğer varlıklarda fazlalık tespit edilmesi halinde tespit edilen fazlalıklar tutar olarak bu hesapta izlenir. Fazlalıklar tespit edildikten sonra ilgili hesabın borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydı yapılırken, fazlalığın kaynağının tespit edilmesi veya gelir kaydına alınması halinde bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Sayım ve tesellüm fazlası olarak tespit edilen malların kayıtlara alınmayan ancak fiili teslimi gerçekleşmiş olan mallar ile tahsilatı yapılan ancak kayıtlara alınmayan ödeme araçlarından olması halinde kayıtların fiili durum esas alınarak yapılması gerekmektedir.

2. 02

   Sayım ve tesellüm fazlası olarak dikkate alınan tutarların kaynağının tespit edilememesi halinde tespit edilmeyen tutarın vergiye tabi kazançta gelir olarak dikkate alınması gerekmektedir.

3. 03

   Varlıkların sayımı sonucunda bir kısmında noksanlık çıkarken, bir kısmında fazlalık çıkması mümkündür. Bu gibi hallerde varlıkların ayrı ayrı değerlendirilmesi ve noksanlıkların fazlalıklardan mahsup edilmemesi gerekmektedir.

4. 04

   Fiili envanter sonucunda sayım ve tesellüm fazlalığının stok fazlalığından kaynaklı olduğunun tespit edilmesi halinde kaynağı tespit edilemezse (belgelendirilemezse) sorumlu sıfatıyla KDV yükümlülüğü doğacaktır.

5. 05

   Mali idarece belgesiz mal bulundurdukları veya hizmet satın aldıkları tespit edilen işletmelere tespit tarihinden itibaren 10 günlük süre verilir. Verilen süre içerisinde belge ibrazı yapılmazsa belgesi ibraz edilemeyen mal ve hizmetlerin tespit tarihindeki emsal bedeli KDV hesaplaması yapılarak belge ibraz etmeyen işletme adına res’sen tarhiyat yapılacaktır. Yapılan tarhiyat üzerinden ayrıca vergi zıyaı cezası tatbik edilecektir. Ancak bu mal veya hizmeti satanlar hakkında vergi inceleme raporu düzenlenerek tarhiyat işlemi yapılmışsa alıcıya yani elinde fazla mal bulundurana bu kapsamda ayrıca işlem yapılmayacaktır.

6. 06

   Sayım ve tesellüm fazlasına konu stokların kaynağı tespit edilemezse satılan malın maliyet bedellerine yansıyıp yansımadığının kontrol edilmesi gerekmektedir. Bunun yanı sıra stok fazlası kalemim hali hazırda işletmeden çıkmadığı ve tahakkuk işleminin de gerçekleşmediği gerçeği dikkate alınarak ticari kazanca konu edilmemesi gerekmektedir.

7. 07

   Sayım ve tesellüm fazlalıklarına bakıldığında mahiyet itibariyle bu hesabın kasa gibi parasal malı ihtiva edebileceği gibi stoklar gibi parasal olmayan kalemleri de ihtiva edebileceği görülmektedir. Konuya ilişkin her ne kadar yasal mevzuatta açık bir hüküm olmasa da kanaatimizce enflasyon düzeltmesi yapılırken bu hesabın kaynağına bakılarak hareket edilmesi gerekmektedir. Ancak mahiyeti itibariyle bu hesapta takip edilen tutarlar vergi kanunları açısından her ne kadar gideri kabil olmasa da (KKEG) geliri vergi matrahını etkilediği için bu hesabın içeriğinde parasal olmayan kalem varsa; buna enflasyon düzeltmesinin yapılması gerektiği düşünülmektedir.