İştiraklere Borçlar

İşletmelerin esas faaliyet konusu dışındaki işlemlerinden kaynaklı olarak iştiraki konumundaki şirketlere olan ve ödeme süresi bir yıldan fazla olarak gön görülen borçları bu hesap aracılığıyla izlenir. İşletmelerin başka işletmelerin sermayesinin en az %10 ve en fazla %50 sine sahip olması halinde bu durum iştirak olarak tanımlanmaktadır. İşletmelerin iştiraklerine olan borçlarındaki artışlar bu hesabın alacak tarafına kayıt edilirken, borçların ödenmesi veya yükümlülüğün sonlanması halinde ise bu hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İştiraklere borçlar hesabında yer alan tutarın kaynağı kontrol edildikten sonra alınan borçlar için yapılan ödemeler ile yerine getirilen yükümlülüklerin emsallere uygunluğuna önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

2. 02

   Transfer fiyatlamasına konu edilen borçlarda borç veren tarafından hesaplanarak ödenen KDV borç alan işletme tarafından KDV indirimi olarak dikkate alınabilecektir.

3. 03

   TTK’ya göre sermaye borcunu belirlenen süre içerisinde ödemeyen ortaklar (pay sahipleri) ihtara gerek olmaksızın gecikme (temerrüt) faizi ödemekle yükümlü tutulmuştur.

4. 04

   İştiraklere olan sermaye taahhüdünün ortaklar tarafından ödeme yapmayarak yerine getirilmemesi halinde bu yükümlülüğe emsallere uygun işlem yapılmazsa bu durum KVK 13. Madde kapsamında transfer fiyatlandırılması yoluyla örtülü kazanç dağıtımına konu edilebilecektir.

5. 05

   Ortaklar tarafından nakden ödenmesi taahhüt edilen sermaye tutarının ortaklara dağıtılacak olan şirket kârından karşılanması yani ortaklardan alacakların bu yöntemle kapatılması, kâr dağıtımı sayılacak ve ortakların statüsüne göre %15 oranında gelir veya kurumlar vergisi kesintisi yapılmasına neden olabilecektir. Bu şekilde yapılan bir kesintinin kaynağını oluşturan kazanç beyana yansıtılırsa gelir veya kurumlar vergisinden indirim konusu yapılabilecektir.

6. 06

   Kurumların, ortaklarından veya ortaklarla ilişkili olan diğer kişilerden doğrudan veya dolaylı olarak temin ederek işletmede kullandıkları her türlü borcun, hesap dönemi içindeki herhangi bir tarihte kurumun öz sermayesinin üç katını aşan kısmı, ilgili hesap dönemi için örtülü sermaye olarak kabul edilecektir. Örtülü sermayeye isabet eden kısım ise kurum kazancında gider olarak dikkate alınamayacaktır.

7. 07

   Yabancı kaynakları öz kaynakları aşan işletmelerde aşan kısma münhasır olmak üzere; ödenen faiz, kur farkı vade farkı gibi giderlerin %10 gider/maliyet olarak dikkate alınamayacaktır. Yatırımın maliyetine eklenenler bundan istisna tutulmuştur.

8. 08

   Ortaklara olan borcun döviz cinsinden olması halinde bu borç da dönem sonunda kur değerlemesine tabi tutulmalıdır. Yabancı para cinsinden olan borçların ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alındığında yıl içinde MB tarafından açıklanan, yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetsiz alacaklar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

9. 09

   İştiraklere olan borçlardan kaynaklı olarak faiz gecikme zammı gibi adlar altında paranın zaman değerini koruyacak ilave ödemeler yapılabilecektir. Ancak bu ödemelerin emsallere uygun olması gerekmektedir.

10. 10

    Döviz cinsinden iştiraklerden alacağın transfer fiyatlandırmasına konu edilmesi halinde transfer fiyatlandırmasına konu edilen kur farkı üzerinden de KDV hesaplaması yapılması gerekmektedir.

11. 11

    555 Nolu VUK Genel Tebliğine göre ortaklardan alacaklar parasal kalem olarak değerlendirildiği için bu hesaba enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.