Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri

Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabı pasif karakterli aktifi düzenleyici bir hesap olup, hesap kalemindeki artışlar (çıkışlar) bu hesabın alacak tarafına, azalışlar (giriş/iade) bu hesabın borç tarafına kayıt edilir. Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri hesabında işletmeler tarafından keşide edilen ve muhataplarına verilen çekler ve ödeme emirleri yer almaktadır.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Çeklerin ne şekilde düzenleneceğine yönelik olarak vergi mevzuatında hüküm bulunmamaktadır. Çekin şekil şartları başta olmak üzere düzenlenmesine yönelik hükümler TTK ile Çekler Kanununda yer almaktadır.

2. 02

   Bazı işletmelerde çek keşide edildiğinde sanki bankadan para çekilmiş gibi Bankalar hesabı alacaklandırılarak işlem yapılmaktadır. Karşılığında ise duruma göre ilgili hesap/hesaplar borçlandırılmaktadır. Fakat böyle bir uygulamada Bankalar hesabının kalanı kullanılabilecek mevduatı göstermesine rağmen, bankadaki işletmenin hesap tutarı ile işletmedeki Bankalar hesabının kalanı arasında çekin nominal bedeli kadar fark oluşmaktadır. Bu soruna neden olmamak için, çek keşide edildiğinde 103 no.lu hesap alacaklandırılmalı, ödendiğinde ise 103 no.lu hesaba karşı Bankalar hesabı alacaklandırılmalıdır.

3. 03

   Verilen çekin hatır çeki mi yoksa ticari işlemden kaynaklı çek mi ayrımının yapılması gerekmektedir. Ticari faaliyetten kaynaklı çeklerde değerleme ve reeskont işlemleri yapılırken, hatır çeklerinde değerleme ve reeskont işlemleri yapılmamaktadır.

4. 04

   Verilen çekin vadeli mi vadesiz mi olduğunun kontrol edilmesi gerekmektedir. “Vadeli Çeklerde Reeskont Uygulaması" konulu 30.04.2013 tarih ve 64 sayılı Vergi Usul Kanunu Sirkülerinde bu husus açıklığa kavuşturularak çeklere reeskont ayrılabileceği ifade edilmiştir. Ülkemizdeki uygulamasında çek, (genellikle) ileri tarihli olarak düzenlenmektedir. Özün önceliği gereğince, çek tutarının dönem sonunda öncelikle çekin düzenleniş nedenine göre ilgili kaynak hesaplarına (örneğin; 321, 329 ya da 336 no'lu hesaplar) aktarılması gerekir. Fakat söz konusu borçlar için reeskont uygulaması VUK Md. 285’e göre ihtiyari bir uygulamadır.

5. 05

   Bankalar, bankerler ve sigorta şirketleri ticari mahiyetteki çeklerini reeskont işlemlerine tabi tutmak zorundadır.

6. 06

   Teminata ve tahsilata verilen çekler de reeskonta tabi tutulabilecektir.

7. 07

   Reeskont hesaplaması yapılırken hesaplama çekin bedeli üzerinden yapıldığı için hasılat-KDV-ÖTV ayrıştırılması yapılmaz. Yani ıskonto işlemi sonucunda bulunan tutar ayrıştırmaya konu edilmeden, gelire konu edilir.

8. 08

   Yabancı para üzerinden düzenlenmiş olan çekler için değerleme gününde değerleme işlemleri yapılır. Yıl sonundaki değerleme işlemlerinde Hazine ve Maliye Bakanlığınca ilan edilen döviz kuru dikkate alınırken, yıl içindeki değerlemede Merkez Bankası döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

9. 09

   Mal teslimi veya hizmet ifası sonucunda dövize endeksli çek alınmışsa, çekin tahsil (çekin keşide edilmesi ve kırılması dâhil) tarihindeki kur farkı üzerinden KDV hesaplanması ve bunun fatura ile karşı tarafa yansıtılması gerekmektedir.

10. 10

    Gerek TL cinsinsen gerekse yabancı para cinsinden verilen çekler ile başka bir değere endekslenmiş çekler; enflasyon düzeltme hükümleri çerçevesinde parasal kıymet olarak dikkate alınacağı için enflasyon düzeltmesine tabi tutulmayacaktır.