Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı

Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı hesabı; İhtiyatlılık Kavramı gereği, tahsili şüpheli hale gelen alacağın teminat kapsamında olmayan kısmının giderleştirmek suretiyle varlıklardan düşülmesi işlemi, bu hesap aracılığıyla yapılmaktadır. Aktifi düzenleyici pasif karakterli olan bu hesaptaki artışlar (girişler) hesabın alacak tarafına, azalışlar (çıkışlar) hesabın borç tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Tek Düzen Hesap Planı ve Muhasebe Uygulamaları Genel Tebliğine göre; şüpheli ticari alacaklar karşılığı hesabı cari yılda (alacağın şüpheli hale geldiği yılda) ilk olarak 654 Karşılık Giderleri Hesabı ile kullanılır. Şüpheli ticari alacaklar hesabına yapılan kaydın bir kısmının tahsili yapılmışsa ya da şüphe ortadan kalkmışsa ilgili tutar bu hesabın borcuna 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar Hesabının alacağına kaydedilir.

2. 02

   Cari dönemden sonra yani karşılık ayrıldıktan sonraki dönemde bu durum ortaya çıkmışsa ilgili tutar 671 Önceki Dönem Gelir ve Kârlar Hesabına kaydedilir. Benzer şekilde izleyen dönemlerde gerçekleşen zararın ayrılan karşılıklardan fazla olması halinde, aradaki fark 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı ile birlikte kullanılır. Kayıt bu şekilde yapılmakla birlikte işlemin kaynağı kontrol edilmeli ve mali mevzuat giderleştirmeye cevaz vermiyorsa Beyannamede Kanunen Kabul Edilmeyen Gider (KKEG) olarak ticari kara eklenmelidir.

3. 03

   Tahsili şüpheli hale gelen bir alacağa karşılık ayrılabilmesi için kazancın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, Bilanço Hesabına Esasına göre defter tutuluyor olsa bile serbest meslek kazanç sahipleri şüpheli hale gelen alacakları için mali karda dikkate alınacak şekilde karşılık ayıramayacaklardır.

4. 04

   Vergi mevzuatına göre ayrılan karşılığın mali karda dikkate alınabilmesi için alacağın ticari ve zirai kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi ile ilgili olması ve aynı zamanda bu alacağın dava veya icra safhasında bulunması veya yapılan protesto veya yazı ile bir defadan fazla istenilmesine rağmen borçlu tarafından ödenmemiş belli tutarın altındaki alacak olması gerekmektedir. (544 Sıra No.lu V.U.K Genel Tebliği ile 1.1.2023'den itibaren 8.900 TL altındaki alacaklar )

5. 05

   Tahsili şüpheli hale gelen alacağın teminata bağlanmamış olması ya da teminata bağlanmışsa da teminat kapsam ve tutarının alacak tutarından düşük olması gerekmektedir.

6. 06

   Diğer Çeşitli Alacaklar grubunda yer alan ve tahsili şüpheli hale gelen alacağın kamu alacağı niteliğinde olmaması gerekmektedir. Kamudan kaynaklı alacakların tahsilinin şüpheli hale gelmesinden kaynaklı olarak mali mevzuat açısından karşılık ayrılamayacaktır.

7. 07

   Döviz kurundaki değişiklik asla bağlı değiştiği için ayrılacak karşılık tutarı da döviz kuruna göre değişecektir. Burada dikkat edilmesi gereken husus işletme lehine fark olmuşsa (kur artışı/kambiyo karı) bunun için karşılık ayrılacak iken aleyhe olan farklar için (kur azalışı/kambiyo zararı) zarar yazılacak, kayıt yapılmayacaktır.

8. 08

   KDV kaynaklanan alacak için, şüpheli alacak karşılığı ayrılabilmesi, alacağın ilgili dönemin kayıtlarına girmesi ve Katma Değer Vergisi Beyannamelerinde beyan edilmesi gerekmektedir. özelgesi özelge

9. 09

   VUK’un 322. maddesine göre değersiz hale gelen alacaklara ilişkin alıcı tarafından ödenmeyen KDV indirim konusu yapılamayacaktır.

10. 10

    Mahiyet itibariyle şüpheli hale gelen ticari alacakların mali mevzuat açısından gider yazılması bir kısım şartlara bağlanmıştır. Bu şartlar sağlanmamış olsa dahi İhtiyatlık Kavramı gereği karşılık ayrılacak, ancak ayrılan bu karşılık mali mevzuat açısından gider yazılmadan işlem yapılacaktır.

11. 11

    Enflasyon düzeltmesi açısından karşılık olarak ayrıldığı kaynağın, parasal olan veya olmayan kıymet olup olmamasına göre, enflasyon düzeltmesinde dikkate alınması gerekmektedir. Düzeltme işlemine tabi olacak karşılıklar da 213 sayılı Kanun hükümlerine göre ayrılması mümkün olan karşılıklardır. Buna göre, 213 sayılı Kanun hükümlerine göre ayrılması mümkün olmayan bir karşılık, bilançoda yer alsa bile enflasyon düzeltmesinde dikkate alınmayacaktır. Diğer Çeşitli Alacaklar grubunda yer alan hesaplar mahiyet itibariyle parasal kıymet sayıldığı için, şüpheli ticari alacaklar karşılığı da bu kapsamda parasal kıymet olarak dikkate alınacaktır.