Yarı Mamuller-Üretim

Üretim işletmeleri tarafından üretime konu edilen ürünlerden henüz üretim süreci tamamlanmamış ancak direkt ilk madde ve malzeme ile direkt işçilik ve genel üretim giderlerinden belli oranlarda pay almış ürünler bu hesapta izlenir. Dönem sonunda direkt ilk madde ve malzeme, direkt işçilik ve genel üretim giderleri tutarları kadar bu hesabın borç tarafına kaydedilir. Üretim süreç nispeten tamamlanmış olan ürünler bu hesabın alacak tarafına kayıt edilirken, ilgili stok hesabın ise borcuna kayıt yapılmak suretiyle çıkış sağlamaktadır.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Bu hesapta yer alan stoklar maliyet bedeli ile değerlendirilir. Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade etmektedir.

2. 02

   Stok kalemi ile doğrudan ilgili; gümrük vergileri, gümrük komisyonları, yükleme, boşaltma, nakliye ve montaj giderleri maliyete dâhil edilir.

3. 03

   Stok kalemi ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri ile stok kaleminin, stoklara veya envantere alındığı tarihe kadarki depolama ve sigorta giderleri maliyete dâhil edilir.

4. 04

   Stok kaleminin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; emtiada emtianın stoklara girdiği tarihe kadar olan kısmı, stok kaleminin maliyetine dâhil edilir. Stoklara girdikten sonra oluşan kur farkı ve faiz giderleri tercihli olarak, stok maliyetine veya genel giderlere dâhil edilir.

5. 05

   Yarı Mamuller-Üretim hesabında yer alan mallara üretimden pay verilirken gerçeğe en uygun olan yöntemin tercih edilmesi gerekmektedir. Gerçek mahiyetine en uygun olan yöntemin tercih edilmemesi halinde stokmaliyet farkından kaynaklı olarak mali idarece vergi tarhiyatı yapılabilecektir.

6. 06

   I inci sınıf tüccarlardan devamlı olarak imalât ile uğraşanlar diğer yasal defterlerin yanı sıra imalat defteri de tutmaları gerekmektedir.

7. 07

   Yarı Mamuller-Üretim hesabında yer alan malların üretimde kullanılmasından vazgeçilmesi veya üretimde kullanıma müsait olmaması halinde bu hesaptan çıkartılarak, 157 Diğer Stoklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.

8. 08

   İşletmeler, bilânço günündeki mevcutlarını, alacaklarını ve borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı olarak tespit etmek (envanter çıkartmak) durumundadır. Ancak büyük mağazalar ve eczaneler emtia mevcutlarının envanterlerini her bilanço yerine üç yılda bir çıkarabilirler. Envanter çıkarılmayan yıllarda hesaben mevcut iktisadi kıymetleri tutar olarak envanter defterlerine kaydetmeleri gerekmektedir.

9. 09

   Üretim sürecinde meydana gelen firelerin emsallerine uygunluk kontrollerinin yapılması gerekmektedir. Emsallerine uygun olup olmadığı resmiyete haiz Sanayi ve Ticaret Odalarının verileri ile örtüşmelidir.

10. 10

    Genel idare giderlerinden üretilen ürünlere pay verilebilecektir. Bu kapsamda pay verilmesi ihtiyari olmakla birlikte işletmeler tarafından muhasebenin temel kavramlarından olan tutarlılığın gözetilmesi gerekmektedir.

11. 11

    Enflasyon düzeltmesi yönüyle yarı mamuller hesabı parasal olmayan kıymet olarak değerlendirilmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesabın enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

12. 12

    İşletmeler bu hesap grubunda enflasyon düzeltmesini yaparken gerçeğe uygun yöntemin yanı sıra Toplulaştırılmış Yöntemleri de kullanabilmektedir. Hatırlanacağı üzere; Toplulaştırılmış yöntemler 2023 yılı için Basit Ortalama Yöntemi ile Stok Devir Hızı Yöntemi olarak tanımlanmak da iken, 2024 yılı için bu yöntemler Basit Ortalama Yöntemi ve Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntemi olarak tanımlanmaktadır.

13. 13

    İşletmeler stoklarını enflasyon düzeltmesine tabi tutarken stok kalemli olarak en alt ayrıma giderek “yöntem tercihinde” bulunabilecektir.

14. 14

    Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen ROFM düşülmesi ihtiyaridir. Ayrıca bu yöntemlerden herhangi birini seçenler 3 yıl geçmedikçe bu yöntemler dönemeyeceklerdir.