Mamuller

Üretim işletmeleri tarafından üretim süreci tamamlanmış ve nihai ürün haline gelmiş ürünler/mamuller bu hesap aracılığıyla izlenir. Üretim süreci devam eden ürünlerin üretim sürecinin tamamlanması halinde bu hesabın borç tarafına kaydedilir. Satılması veya çeşitli nedenlerle stok değerini yitirmesi halinde ise bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   I inci sınıf tüccarlardan devamlı olarak imalât ile uğraşanlar diğer yasal defterlerin yanı sıra imalat defteri de tutmaları gerekmektedir.

2. 02

   İşletmeler, bilânço günündeki mevcutlarını, alacaklarını ve borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı olarak tespit etmek (envanter çıkartmak) durumundadır. Ancak büyük mağazalar ve eczaneler emtia mevcutlarının envanterlerini her bilanço yerine üç yılda bir çıkarabilirler. Envanter çıkarılmayan yıllarda hesaben mevcut iktisadi kıymetleri tutar olarak envanter defterlerine kaydederler.

3. 03

   Geçici vergi dönemleri itibariyle fiili envanter çıkartma zorunluluğu yoktur. Fiili envanter yerine kayıtlı tutarlar dikkate alınarak geçici vergi matrahı belirlenebilecektir.

4. 04

   Üretim sürecinde meydana gelen firelerin emsallerine uygunluk kontrollerinin yapılması gerekmektedir. Emsallerine uygun olup olmadığı resmiyete haiz Sanayi ve Ticaret Odalarının verileri ile örtüşmelidir.

5. 05

   Normal firelerin bedeli iktisadi ve teknik icaplara uygun azalmalar maliyet unsuru olarak dikkate alınabilecektir. Vergi İdaresi de normal sınırlar içinde kalan fireleri kazancın tespitinde kabul etmektedir. Üretim aşamasında veya sonraki aşamada oluşan fireler zayi olan mal kapsamında değerlendirilemeyeceğinden daha önce indirim konusu yapılan KDV’nin düzeltilmesine gerek yoktur. Ancak normal fire miktarını aşan kayıplara ilişkin yüklenilen KDV’nin indirim konusu yapılması söz konusu değildir.

6. 06

   Bu hesapta yer alan stoklar maliyet bedeli ile değerlendirilir. Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade etmektedir.

7. 07

   Stok kalemlerinden bir kısmında noksanlık çıkarken, bir kısmında fazlalık çıkması halinde her bir stok kalemi kendi içerisinde değerlendirilir ve noksanlıklar fazlalıklardan mahsup edilemez.

8. 08

   Hırsızlık gibi haller neticesinde stok kaybı olduğu tespit edilirse; bu tespit polis tutanağı gibi resmi belgelerle tevsik halinde bu malların stok maliyeti mali mevzuat açısından dikkate alınmayacak ve KDV’si indirimlerden/yüklenimlerden çıkartılacaktır. Ancak hırsızlık gibi eylemin tevsik edici belgeye dayandırılamaması halinde eksik stoklar işletmeden çekilme olarak değerlendirilecek, eksilen stoklar emsal bedel üzerinden hasılata dahil edilerek, üzerinden KDV hesaplaması yapılacaktır.

9. 09

   Maliyet bedeliyle değerlenen emtianın değerleme günündeki değeri maliyet bedeline göre %10 ve daha fazla bir düşüklük gösteriyorsa, bu ürünler maliyet bedeli yerine emsal bedeli ile değerlenir. Emsal bedelden kasıt ise VUK 267. maddenin ikinci sırasındaki usul hariç diğer (VUK 267/ bir ve üç) usullerdir.

10. 10

    Stok kalemi ile doğrudan ilgili; gümrük vergileri, gümrük komisyonları, yükleme, boşaltma, nakliye ve montaj giderleri maliyete dâhil edilir.

11. 11

    Stok kalemi ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri ile stok kaleminin, stoklara veya envantere alındığı tarihe kadarki depolama ve sigorta giderleri maliyete dâhil edilir.

12. 12

    Stok kaleminin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; emtiada emtianın stoklara girdiği tarihe kadar olan Ankara, 2000, s. 452. kısmı, stok kaleminin maliyetine dâhil edilir. Stoklara girdikten sonra oluşan kur farkı ve faiz giderleri tercihli olarak, stok maliyetine veya genel giderlere dâhil edilir.

13. 13

    Mamuller hesabında yer alan mallar yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler neticesinde veya bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi değer kaybında yahut teknolojik gelişmeler, moda değişikliği gibi nedenler eşliğinde fiziki ve ekonomik değerlerinin önemli ölçüde düşüş göstermesi halinde bu hesaptan çıkartılarak, 157 Diğer Stoklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.

14. 14

    Genel idare giderlerinden üretilen ürünlere pay verilebilecektir. Bu kapsamda pay verilmesi ihtiyari olmakla birlikte işletmeler tarafından muhasebenin temel kavramlarından olan Tutarlılık Kavramına dikkat emesi gerekmektedir.

15. 15

    Emsal bedelin belirlendiği durumlarda genel idare giderlerin ürüne pay verilmesi VUK kapsamında ihtiyari iken KDV açısından zorunludur.

16. 16

    KDV iadesi açısından stoklarda yer alan KDV’nin iadesi mümkün değildir. Buna göre; KDV iade işlemleri yürütülürken malın işletme stoklarında yer alıp almadığın diğer bir ifadeyle çıkışın gerçekleşip gerçekleşmediğine önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

17. 17

    Enflasyon düzeltmesi yönüyle Mamuller hesabı parasal olmayan kıymet olarak değerlendirilmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesabın enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

18. 18

    İşletmeler bu hesap grubunda enflasyon düzeltmesini yaparken gerçeğe uygun yöntemin yanı sıra Toplulaştırılmış Yöntemleri de kullanabilmektedir. Hatırlanacağı üzere; Toplulaştırılmış Yöntemler 2023 yılı için Basit Ortalama Yöntemi ile Stok Devir Hızı Yöntemi olarak tanımlanmak da iken, 2024 yılı için bu yöntemler Basit Ortalama Yöntemi ve Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntem olarak tanımlanmaktadır.

19. 19

    İşletmeler stoklarını enflasyon düzeltmesine tabi tutarken stok kalemli olarak en alt ayrıma giderek “yöntem tercihinde” bulunabilecektir. Mükellef beyaz eşya ile ilgili toplulaştırılmış yöntemleri kullanırken buzdolabını basit ortalama yöntemine, çamaşır makinesini stok devir hızı yöntemine göre düzeltmeye tabi tutabileceklerdir.

20. 20

    Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

21. 21

    2023 ve önceki dönemin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklarının maliyete eklenmesi sonucu oluşan yeni tutarın, altında satılması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki dönemlerin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan yeni değeri ile satış bedeli arasındaki menfi fark zarar olarak dikkate alınabilecektir.

22. 22

    Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen ROFM düşülmesi ihtiyaridir. Ayrıca bu yöntemlerden herhangi birini seçenler 3 yıl geçmedikçe bu yöntemler dönemeyeceklerdir.