Diğer Stoklar

İlk madde-malzeme, yarı mamul, mamul ve ticari mal stok kalemleri kapsamında olmayan ürünler ile artık ve hurda gibi kalemler bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda yer alan stoklar maliyet bedeli ile bu hesabın borcuna kaydedilir. Satılması veya stok değerini kaybetmesi halinde söz konusu tutar bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İlk madde-malzeme, yarı mamul, mamul ve ticari mal stokları içerisinde yer almakta iken iktisadi değerinde önemli değişiklik olan ve bu kapsamda değer düşüklüğü karşılığı ayrılacak olan stoklar ilgili hesaptan çıkartılarak, bu hesaba aktarım yoluyla kaydedilir.

2. 02

   Sigortalı olan stoklardan, iktisadi kıymetinde önemli bir değişiklik olanlar bu hesap aracılığıyla takip edilir. Ancak değer düşüklüğü karşılığında sigorta miktar ve tutar ayrıca dikkate alınır.

3. 03

   İşletmeler, bilânço günündeki mevcutlarını, alacaklarını ve borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı olarak tespit etmek (envanter çıkartmak) durumundadır. Ancak büyük mağazalar ve eczaneler emtia mevcutlarının envanterlerini her bilanço yerine üç yılda bir çıkarabilirler. Envanter çıkarılmayan yıllarda hesaben mevcut iktisadi kıymetleri tutar olarak envanter defterlerine kaydederler. Söz konusu durum diğer stoklar içinde geçerlidir.

4. 04

   İşletmeler açısından geçici vergi dönemleri itibariyle fiili envanter çıkartma zorunluluğu yoktur. Fiili envanter yerine kayıtlı tutarlar dikkate alınarak geçici vergi matrahı belirlenebilecektir.

5. 05

   Stok sayımı sonucunda kayıtlarda yer almayan tutarların tespit edilmesi halinde bu tutarlar kayda alınır ve kaynağı araştırılır. Kaynağı belirlenemeyen fazlalıklar kazanç olarak dikkate alınır. Sayım sonucunda stok noksanı çıkması halinde bununda kaynağı araştırılır ve gerçek duruma göre kayıtlar düzeltilir. Ancak kaynağı tespit edilemeyen noksanlıklar mali mevzuat açısından gider/zarar olarak dikkate alınamaz.

6. 06

   Hırsızlık gibi haller neticesinde stok kaybı olduğu tespit edilirse; bu tespit polis tutanağı gibi resmî belgelerle tevsik halinde bu malların stok maliyeti mali mevzuat açısından dikkate alınmayacak ve KDV’si de indirimlerden/yüklenimlerden çıkartılacaktır. Ancak hırsızlık gibi eylemin tevsik edici belgeye dayandırılamaması halinde eksik stoklar işletmeden çekilme olarak değerlendirilecek, eksilen stoklar emsal bedel üzerinden hasılata dahil edilerek, üzerinden KDV hesaplaması yapılacaktır.

7. 07

   Stok kalemlerinden bir kısmında noksanlık çıkarken, bir kısmında fazlalık çıkması halinde her bir stok kalemi kendi içerisinde değerlendirilir ve noksanlıklar fazlalıklardan mahsup edilemez.

8. 08

   Maliyet bedeliyle değerlenen emtianın değerleme günündeki değeri maliyet bedeline göre %10 ve daha fazla bir düşüklük gösteriyorsa, bu ürünler maliyet bedeli yerine emsal bedeli ile değerlenir. Emsal bedelden kasıt ise VUK 267. maddenin ikinci sırasındaki usul hariç diğer (VUK 267/ bir ve üç) usullerdir.

9. 09

   Mali idarece yapılan kaydi veya fiili envanter sonucunda stok fazlalığı tespit edilmesi ve bu fazlalığın kaynağının verilen 10 günlük süreye rağmen tespit edilememesi halinde işletme nezdinde sorumlu sıfatıyla KDV yükümlülüğü doğar.

10. 10

    Fiili envanter sonucunda stok noksanlığı tespit edilir ve kaynağı tespit edilemezse zararı mali mevzuat açısından kabil olmayan stokların KDV’si hasılata konu edilmeden indirime konu edilemez.

11. 11

    Emsal bedelin belirlendiği durumlarda genel idare giderlerden ürüne pay verilmesi KDV açısından zorunludur.

12. 12

    KDV iadesi açısından hurdaya ayrılan hariç diğer diğer stoklarda yer alan KDV’nin iadesi mümkün olacaktır. Ancak yüklenilen KDV ile azami talep edilebilir KDV arasındaki dengenin kurulması gerekecektir.

13. 13

    Enflasyon düzeltmesi yönüyle Diğer Stoklar hesabı parasal olmayan kıymet olarak değerlendirilmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesabında enflasyon düzeltmesine tabi tutulması gerekmektedir.

14. 14

    İşletmeler bu hesap grubunda da enflasyon düzeltmesini yaparken gerçeğe uygun yöntemin yanı sıra Toplulaştırılmış Yöntemleri de kullanabilmektedir. Hatırlanacağı üzere; Toplulaştırılmış Yöntemler 2023 yılı için Basit Ortalama Yöntemi ile Stok Devir Hızı Yöntemi olarak tanımlanmak da iken, 2024 yılı için bu yöntemler Basit Ortalama Yöntemi ve Hareketli Ağırlıklı Ortalama Yöntemi olarak tanımlanmaktadır.

15. 15

    İşletmeler diğer stoklar grubunda yer alan iktisadi kıymetlerini de enflasyon düzeltmesine tabi tutarken bu gurup içinde en alt ayrıma giderek “yöntem tercihinde” bulunabilecektir.

16. 16

    Toplulaştırılmış yöntemlerle düzeltmeye tabi tutulan kıymetlerin maliyet bedeline intikal ettirilen ROFM düşülmesi ihtiyaridir. Ayrıca bu yöntemlerden herhangi birini seçenler 3 yıl geçmedikçe bu yöntemler dönemeyeceklerdir.

17. 17

    Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

18. 18

    2023 ve önceki dönemin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklarının maliyete eklenmesi sonucu oluşan yeni tutarın, altında satılması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki dönemlerin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan yeni değeri ile satış bedeli arasındaki menfi fark zarar olarak dikkate alınabilecektir.