Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı

Yangın, deprem, su basması gibi doğal afetler neticesinde veya bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi değer kaybında yahut teknolojik gelişmeler veya moda değişikliği gibi nedenler eşliğinde stokların fiziki ve ekonomik değerlerinin önemli ölçüde düşüş göstermesi halinde ürünün piyasa değeri de dikkate alınarak, kayıpları karşılaması için ayrılan karşılıklar bu hesap aracılığıyla izlenir. Stok değer düşüklüğü tespit edildiğinde 654 Karşılık Giderleri hesabının borcu karşılığında bu hesaba alacak kaydedilir. Karşılık ayrılan stok kaleminin işletme içinde kullanılması ya da satılması halinde; ilgili stok hesabının alacağı ile karşılaştırılarak daha önce ayrılan karşılık 644 Konusu Kalmayan Karşılıklar hesabına kayıt edilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Stoklarda meydana gelen değer düşükleri için muhasebenin temel kavramlarından olan İhtiyatlılık Kavramı gereği karşılık ayrılacaktır. Ancak ayrılan karşılığın vergi matrahında dikkate alınabilmesi için mali mevzuatta aranan şartları sağlamış olması gerekecektir. Mali mevzuattaki şartları sağlamayan karşılıklar kazancın tespitinde KKEG olarak dikkate alınacaktır.

2. 02

   Sigortalatılmış stokların değer düşüklüğüne maruz kalması halinde sigortanın karşılayacağı kısım için mali mevzuat açısından ayrılan karşılık gider/zarar olarak dikkate alınamayacaktır.

3. 03

   Emtia ve zirai mahsul kıymetlerinde vukua gelen zayiat dolayısıyla alınan sigorta tazminatları bunların zayi değerinden fazla olursa aradaki fazlalık tutar, kar olarak dikkate alınır.

4. 04

   Yangın, deprem ve su basması gibi afetler yüzünden veyahut bozulmak, çürümek, kırılmak, çatlamak, paslanmak gibi haller neticesinde iktisadı kıymetlerinde önemli bir azalış vaki olan emtia ile maliyetlerinin hesaplanması mutat olmayan hurdalar ve döküntüler, üstüpü, deşe ve ıskartalar emsal bedeli ile değerlendirilecektir.

5. 05

   İşletme bünyesinde bozulma, çürüme veya son kullanma tarihinin geçmesi gibi nedenlerle imha edilmesi gereken emtia sürekli olarak bulunuyorsa VUK 267/3 de yer alan takdir komisyonu kararı olmaksızın, mükellef ile Hazine ve Maliyet Bakanlığınca anlaşılan imha oranı dikkate alınarak değerleme yapılabilecektir.

6. 06

   Stoklar açısından değer düşüklüğü genel olarak yüklenilen KDV’nin indirimine engel değildir. Buna mukabil, stok değeri tamamen yok olan (zayi) malların yüklenilen KDV’lerinin indiriminde bir kısım engeller (KDVK 30/c) mevcuttur.

7. 07

   Değeri düşen mallar ile ilgili olarak işletme yetkililerince yapılan tespit ile takdir komisyonu kararının tebliği arasında geçen süre için “İhtiyatlılık” Kavramı gereği karşılık ayrılması uygun olacaktır. Ancak Takdir Komisyonu kararın farklı dönemlere sarkması halinde mali mevzuat açısından kararın tebliğ (tutanak) edildiği döneminde gider olarak dikkate alınması gerekmektedir.

8. 08

   Enflasyon düzeltmesi açısından olaya baktığımızda stok değer düşüklüğü karşılığına enflasyon düzeltmesi yaparken iki hususa dikkat edilmesi gerektiği görülmektedir. Birinci hususu karşılıklara enflasyon düzeltmesi yapılabilmesi için karşılığın dayanağı olan iktisadi kıymetin 555 Nolu Tebliğe göre parasal olmayan kıymet olması gerekmektedir. İkinci husus ise ayrılan karşılığın VUK hükümlerine göre gider ya da maliyet olarak dikkate alınabiliyor olması gerekmektedir.