Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar

İşletmeler tarafından ödemesi peşin olarak yapılan ve bir yıllık süre içerisinde asıl vergiden indirimi öngörülen gelir, kurumlar ile diğer vergi ve fonlar bu hesapta izlenir. Ödemesi peşin yapılan ve bir yıl içinde indirim konusu yapılabilecek olan gelir, kurumlar ve diğer vergiler ile fonlardaki artışlar bu hesabın borç tarafına kaydedilir. Dönem sonunda ise tahakkuk eden ilgili hesaptan (Gelir ve Kurumlar Vergisi için 371 Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Gider Yükümlülükleri hesabı) alacak kaydı yapılarak düşme işlemi gerçekleşmektedir. Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Gelir ve kurumlar vergisine konu işlem üzerinden yapılan kesintiler (peşin ödemeler) mahsup yapılırken, tevkifata konu işlemin kazanca dâhil edildiği dönem esas alınarak, mahsup işlemlerinin yapılması gerekmektedir.

2. 02

   Peşin ödenen ve mahsup için süresi beklenen vergiler de hak düşürücü sürelere önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

3. 03

   Tevkifat suretiyle gelir ve kurumlar vergisinin kaynağında ödenmesi halinde ödenen vergiden beyannamede beyan edilen gelir ve kurumlar vergisinden fazla olması halinde aradaki fark vergi dairesince mükellefe bildirilir ve mükellefin tebliğ tarihinden itibaren bir yıl içinde müracaatı üzerine kendisine red ve iade olunur.

4. 04

   Ticari kazanç elde edenler ile serbest meslek kazancı elde edenlerin cari dönemin gelir/kurumlar vergisine mahsup edilmek üzere ilk dokuz ay için üçer aylık dönemleri kapsayan geçici vergi (gelir vergisi için %15 oranında kurumlar vergisi için cari vergi oranı) ödeyeceklerdir.

5. 05

   Yıllara sâri inşaat işi ile noterlik görevini ifa ile mükellef olanların bu işlerden kaynaklı olarak, elde ettikleri kazançlar için geçici vergi beyannamesi vermeyeceklerdir. Diğer kazançlar için geçici vergi beyannamesi vermiş olsalar bile söz konusu gelirlerini beyan ettikleri kazanca dâhil etmeyeceklerdir.

6. 06

   Geçici vergi beyannamesinin matrahı belirlenirken VUK’un değerlemeye ait hükümleri ile gelir ve kurumlar vergisi kanunlarının indirim ve istisnalara ilişkin hükümleri de dikkate alınması gerekmektedir.

7. 07

   İncelemeler sonucunda, işletmeler tarafından geçmiş dönemlere ait geçici verginin % 10'u aşan tutarda noksan beyan edildiğinin tespit edilmesi durumunda noksan beyan edilen bu kısım için re'sen veya ikmalen geçici vergi tarh edilecektir. Re’sen ve ikmalen tarhiyatın yapıldığı sırada mahsup süresi geçmişse vergi aslı terkin edilecek ancak gecikme faizi ile vergi zıyaı cezası tatbik edilecektir.

8. 08

   %10 noksan yanılma payının dikkate alınabilmesi için geçici vergisi beyannamesinin daha önceden işletmeler tarafından verilmiş olması gerekmektedir.

9. 09

   Geçici verginin nakden ve mahsuben iadesinde tutarına bakılmaksızın, teminat ve inceleme raporu aranmaksızın işlem yapılacak, ancak yapılacak işlemde geçici verginin ödenmiş olması şartı aranacaktır.

10. 10

    Tevkifat nedeniyle talep edilen gelir/kurumlar vergisinin iade talebi mahsuben iade ise bunun için teminat, YMM Raporu ve Vergi İnceleme Raporu aranmayacaktır. Ancak nakden iade 2026 yılında talep edilmişse 426.000 TL’ye kadar olan kısım için yine teminat, YMM Raporu ve Vergi İnceleme Raporu aranmayacak, 426.000 TL’yi aşan kısım için Vergi İnceleme Raporu aranacaktır. Süresinde yapılmış tam tasdik sözleşmesi olanlar 4.266.000 TL’ye kadar nakden iade talebini Tam Tasdik Raporu uyarınca alabilecektir. Söz konusu rakamlar yeniden değerlemeye konu edilerek her yıl güncellenmektedir.

11. 11

    Bir önceki hesap döneminde/takvim yılında dönemler halinde tahakkuk eden ve ödenen geçici vergi yıllık beyanname üzerinden hesaplanan gelir/kurumlar vergisinden mahsup edilecektir. Yapılan mahsup işlemlerine rağmen kalan geçici vergi tutarı, o yılın sonuna kadar standart dilekçe ile talep edilmesi halinde teminat ve rapor aranmaksızın ret ve iade edilecektir.

12. 12

    İşletmeler tarafından işin terk edilmesi halinde, işin bırakıldığı dönemi izleyen dönemlerde geçici vergi beyannamesi verilemeyecektir.

13. 13

    Gerek 555 Nolu VUK Genel Tebliğine gerekse de bu konuya ilişkin diğer yasal mevzuatlara bakıldığında bu hesabın parasal kıymet olarak değerlendirildiği görülmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesaba enflasyon düzeltmesinin yapılmaması gerekmektedir.