Sayım ve Tesellüm Noksanları

Fiili ya da kaydi envanter işlemleri sonucunda stoklarda, kasada ve diğer varlıklarda noksanlık tespit edilmesi halinde tespit edilen noksanlıklar tutar olarak bu hesap aracılığıyla izlenir. Noksanlıklar tespit edildikten sonra ilgili hesabın alacağı karşılığında bu hesaba borç kaydı yapılırken, noksanlığın kaynağının tespit edilmesi veya noksanlığın zarar kaydına alınması halinde bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Sayım ve tesellüm noksanı olarak dikkate alınan tutarların kaynağının tespit edilememesi ve zarar yazılması halinde zarar olarak dikkate alınan bu tutarların KKEG olarak dikkate alınması gerekmektedir.

2. 02

   Varlıkların sayımı sonucunda bir kısmında noksanlık çıkarken, bir kısmında fazlalık çıkması mümkündür. Bu gibi hallerde varlıkların ayrı ayrı değerlendirilmesi ve noksanlıkların fazlalıklardan mahsup edilmemesi gerekmektedir.

3. 03

   Hırsızlık gibi haller neticesinde varlıklarda noksanlık meydana geldiğinin tespit edilmesi halinde; bu tespit polis tutanağı gibi resmi belgelerle tevsik halinde bu malların stok maliyeti mali mevzuat açısından dikkate alınmayacak ve söz konusu işlemin KDV’si indirimlerden/yüklenimlerden çıkartılacaktır.

4. 04

   Hırsızlık gibi eyleme dayalı noksanlıkların tevsik edici belgeye dayandırılamaması halinde varlık işletmeden çekilme olarak değerlendirilecek, noksan olan varlık kalemi emsali de dikkate alınarak hasılata dâhil edilecektir. Ayrıca KDV’nin konusuna giren bir varlık ise bu işlem üzerinden KDV hesaplamasının da yapılması gerekecektir.

5. 05

   Tespit edilen noksanlığın çalışandan kaynaklı olduğunun tespit edilmesi halinde bu tespitin giderilmesine göre verginin konusu şekillenecektir. Çalışandan tazminatlı şekilde geri alınması halinde noksan olan varlığın değerinden fazla olan tutarın kazanç olarak dikkate alınması, çalışanın maaşından düşülecek olması halinde ise ücret kapsamında vergilendirilmesi gerekmektedir.

6. 06

   Noksanlık çıkan varlığın daha önceden sigortalanmış olması halinde sigorta şirketinden alınan bedelin, varlığın değerini aşan kısmının kazanç olarak vergilendirilmesi gerekmektedir.

7. 07

   Sayım ve tesellüm noksanlarına bakıldığında mahiyet itibariyle bu hesabın kasa gibi parasal malı ihtiva edebileceği gibi stoklar gibi parasal olmayan kalemleri de ihtiva edebileceği görülmektedir. Konuya ilişkin her ne kadar yasal mevzuatta açık bir hüküm olmasa da kanaatimizce enflasyon düzeltmesi yapılırken bu hesabın kaynağına bakılarak hareket edilmesi gerekmektedir. Ancak mahiyeti itibariyle bu hesapta takip edilen tutarlar vergi kanunları açısından gideri kabil olmadığı (KKEG) olduğu için değerleme hükmünde olan enflasyon düzeltmesinde de ari tutulması gerekmektedir.