Alıcılar

Alıcılar hesabı, işletmelerin faaliyet konusuna uygun mal teslimi ve hizmet ifası (finansal kiralama işlemi dâhil) karşılığında alıcılarının senetsiz olarak borçlandığı ve bu borcun bir yıldan uzun sürede tahsilinin öngörüldüğü işlemin takip edildiği hesaptır. İşletmelerin mal teslimi ve hizmet ifası sonucundaki bir yıldan fazla süreli senetsiz alacaklarındaki artışlar (girişler) bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, eksilmeler (çıkışlar) olduğu zaman bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Bu hesap, işletmenin ticari faaliyet konusunu oluşturan finansal kiralamalar dâhil mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmamış alacaklarını kapsar. Dolayısıyla işletmelerin doğrudan faaliyet konusunu oluşturmayan varlık satışlarından kaynaklı senetsiz alacaklar, bu hesapta takip edilmemelidir.

2. 02

   Senede bağlanmayan vadeli satışlar uygulamada tarafların güven derecesine göre değişmekle birlikte sözleşmeye dayalı olarak yapılmaktadır. Bu durumda sözleşmeye bağlı olan alacakların sözleşmesinden kaynaklı olan damga vergisinin kontrolünün sağlanması gerekmektedir.

3. 03

   Alıcılarla yapılan mutabakatla alacağın vadesinin kısaltılması ve bir yılın altına düşmesine uygulamada rastlanılmaktadır. Bu gibi alacağın vadesinin bir yılın altına düşmesi halinde alacağın dönen varlıklar bölümünde yer alan muadil (120 Alıcılar) hesaba aktarılması gerekmektedir.

4. 04

   Alıcılar hesabında yer alan tutarın yeni vadeden dolayı değişmesi halinde değişikliğe müstenit KDV hesaplaması yapılmalıdır. Alacağın vadesinin düşürülmesinden kaynaklı olarak tutarının düşürülmesi halinde alıcı firma tarafından fiyat farkı mahiyetinde iade faturası düzenleyerek yeni duruma göre KDV’nin düzeltilmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere vade farkı KDV kanununun 24. Maddesine göre matraha dâhil unsurlar arasında sayılmıştır.

5. 05

   Uygulamada kasa ıskontosu olarak da bilinen alıcının erken ödeme yapmasından kaynaklı olarak satıcının yaptığı indirimler dönem içinde yapılmışsa 611 Satış İskontoları Hesabı vasıtasıyla hasılattan indirilir. İzleyen dönemlerde yapılmışsa 681 Önceki Dönem Gider ve Zararları Hesabı vasıtasıyla vergiye tabi kazançtan düşülür.

6. 06

   Senede bağlı olmayan alacaklar mukayyet yani kayıtlı değerle değerlendirilir. Ancak yabancı para cinsinden olan alacakların ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alınarak, yıl içinde MB tarafından açıklanan yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetsiz alacaklar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

7. 07

   İşletmenin faaliyet konusuyla ilgili olmak kaydıyla ilişkili kişilere satılan mal ve hizmetler de bu hesapta takip edilir. İlişkili kişilerle yapılan işlemlerde emsaline uygun olmasına önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

8. 08

   Bu hesapta olup da tahsili şüpheli hale gelen alacakların, buradan çıkartılarak şüpheli alacaklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.

9. 09

   Bu hesapta alıcılar olarak kaydedilen ve borcu ödemekle yükümlü olanın müflis sayılması halinde hukuken borç muaccel hale geleceği için yani vadesi dolmuş sayılacağı için bu hesaptan çıkartılması ve muadili olan 120 Alıcılar hesabına aktarılması gerekmektedir.

10. 10

    Enflasyon düzeltmesi açısından alıcılar hesabına bakıldığında alıcılar hesabının 555 Nolu VUK Tebliğine göre parasal kıymet olarak görüldüğü bilinmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesap için enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.