Alacak Senetleri

Alacak Senetleri hesabı, işletmelerin faaliyet konusuna uygun mal teslimi ve hizmet ifası (finansal kiralama işlemi dâhil) karşılığında alıcılarının senetli olarak borçlandığı ve bu borcun bir yıldan fazla bir sürede tahsilinin öngörüldüğü hesaptır. İşletmelerin mal teslimi ve hizmet ifası sonucundaki senetli alacaklarındaki artışlar (girişler) olduğu zaman bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, eksilmeler (çıkışlar) olduğu zaman bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Alacak Senetleri hesabı, işletmenin faaliyet konusunu oluşturan finansal kiralamalar dâhil mal ve hizmet satışlarından kaynaklanan senede bağlanmış alacaklarını kapsamaktadır. Dolayısıyla hatır senedi gibi işletmelerin faaliyeti sonucu edinilmeyen senetler bu hesapta takip edilmemelidir.

2. 02

   Bu hesapta yer alan senetler için damga vergisi ödemesinin yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir.

3. 03

   Alacak senetlerinin yenilenerek vadesinin kısaltılması halinde kısaltılan yeni vadeyle tahsil süresi 1 yılın altına düşmüşse bu hesaptan çıkartılarak muadili olan dönen varlıklar grubundaki 121 Alacak Senetleri hesabına aktarılması gerekmektedir.

4. 04

   Alacak senetleri hesabında yer alan tutarın yeni vadeden dolayı değişmesi halinde değişikliğe müstenit KDV hesaplaması yapılmalıdır. Alacağın vadesinin düşürülmesinden kaynaklı olarak tutarının düşürülmesi halinde alıcı firma tarafından fiyat farkı mahiyetinde iade faturası düzenleyerek yeni duruma göre KDV’nin düzeltilmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere vade farkı KDV kanununun 24. Maddesine göre matraha dâhil unsurlar arasında sayılmış bulunmaktadır.

5. 05

   Alacak senetleri değerleme gününde işletmeler tarafından dilenmesi halinde iskontolu haliyle (tasarruf değeri) değerlendirilebilecektir. Bu takdirde senette faiz nispeti açıklanmışsa bu nispet, açıklanmamışsa Merkez Bankasının resmi iskonto haddinde bir faiz uygulanır. Ancak belirtmekte fayda görülmektedir ki alacak senetlerini reeskonta tabi tutarak değerleme yapan işletmelerin, borç senetlerini de reeskonta tabi tutarak değerleme yapması gerekecektir.

6. 06

   Yabancı para cinsinden olan alacak senetlerinin ülkemizde yabancı para borsasının olmadığı da dikkate alınarak, yıl içinde MB tarafından açıklanan yıl sonunda ise Hazine ve Maliye Bakanlığınca açıklanan döviz kuruna göre değerlemeye tabi tutulması gerekmektedir. MB tarafından açıklanan döviz kurunun dikkate alındığı hallerde (dönem içinde) senetli alacaklar için döviz alış kurunun dikkate alınması gerekmektedir.

7. 07

   İşletmenin faaliyet konusuyla ilgili olmak kaydıyla ilişkili kişilere senetli olarak satılan mal ve hizmetler de bu hesapta takip edilir. İlişkili kişilerle yapılan işlemlerde emsaline uygun olmasına önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

8. 08

   Bu hesapta olup da tahsili şüpheli hale gelen alacak senetlerinin, buradan çıkartılarak şüpheli alacaklar hesabında takip edilmesi gerekmektedir.

9. 09

   Sentteki borcu ödemekle yükümlü olan kişilerin hukuken müflis sayılması halinde yine hukuken borç muaccel hale geleceği için yani vadesi dolmuş sayılacağı için bu hesaptan çıkartılması ve muadili olan 121 Alacak Senetleri hesabına aktarım yapılması gerekmektedir.

10. 10

    Enflasyon düzeltmesi açısından alacak senetleri hesabına bakıldığında alacak senetleri hesabının 555 Nolu VUK Tebliğine göre parasal kıymet olarak görüldüğü bilinmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesap için enflasyon düzeltmesi yapılmayacaktır.