Arazi ve Arsalar

İşletmeler tarafından uzun vadeli amaçla iktisap edilen ve yine işletmeler tarafından faaliyet konusu kapsamında ticarete konu edilmeyen her türlü arazi ve arsalar bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda arazi ve arsa iktisabından kaynaklı varlık edinilmesi halinde bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, arazi ve arsaların; elden çıkartılması, kullanılış amacının değişmesi halinde bu hesabın alacak tarafına çıkış kaydı yapılmaktadır.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İktisadi işletmelere dâhil bilumum gayrimenkuller, değerleme gününde maliyet bedeli ile değerlendirilmelidir.

2. 02

   Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunların dayanağını oluşturan tüm giderlerin toplamını ifade etmektedir. Arazi ve arsaların alımında aşağıda sayılan giderlerin maliyete dâhil

3. 03

   edilmesi gerekmektedir;

   • Arazi ve arsaların iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri,
   • Arazi ve arsaların finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; arazi ve arsaların envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmı ile söz konusu kredilere ilişkin giderler (Aynı zamanda faiz giderleri ile kur farklarının diğer kısımlarını maliyet bedeline dâhil etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükellefler serbesttirler.),
   • Arazi ve arsaların envantere alındığı tarihe kadarki olan sigorta giderleri ile mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.
4. 04

   Arazi ve arsalarla doğrudan ilgili olması şartıyla, bunların envantere alındığı hesap dönemi sonuna kadar alınan hibeler maliyet bedelinden indirilecektir.

5. 05

   Arazi ve arsaların iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile ilgili olan özel tüketim vergisi, indirilemeyecek KDV’si, banka ve sigorta muameleleri vergisi ile kaynak kullanımını destekleme fonunu maliyet bedeline dâhil edilmesi veya doğrudan gider yazılması hususunda işletmeler serbest bırakılmıştır. Diğer bir ifadeyle bu kapsamda olan harcamaların maliyete dâhil edilmesi ihtiyari tutulmuştur.

6. 06

   Boş araziler ile boş arsalar amortismana tabi tutulmayacaktır. Ancak arazinin boş olmaması veya tarım işletmeleri gibi meyvalı, dutluk, fındıklık, zeytinlik ve güllüklerle incir bahçeleri ve bağlar şeklinde işletilmesi ile yol ve haklar için amortisman uygulaması yapılacaktır.

7. 07

   Kurumlar vergisi mükellefi işletmelerin, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazların (arazi ve arsaların) satışından doğan kazançların %50'lik kısmı vergiden istisna tutulmuştur. Bu kapsamdaki istisna satışın yapıldığı dönemde uygulanır. Satış kazancının istisnadan yararlanan kısmının satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulması gerekir. Ancak satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi şartı vardır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler zıyaa uğramış sayılacaktır. (7456 sayılı kanunun 7. maddesiyle 15.07.2023 tarihinden itibaren bu hüküm uygulanmayacaktır. Ancak bu tarihe kadar iktisap edilen varlıklara yönelik istisna hükümleri uygulanmaya devam edecektir.)

8. 08

   Kurumların aktifinde en az iki tam yıl süreyle bulunan arazi ve arsaların satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimler ile bankalara, finansal kiralama ve finansman şirketlerine borçlu olanların ve kefillerinin borçlarına karşılık verilen arazi ve arsaların (müzayede mahallerinde yapılan satışlar dâhil) bankalara, finansal kiralama ve finansman şirketlerine devir ve teslimleri ile finansal kiralama ve finansman şirketlerince devir ve teslimi KDV’den istisna tutulmuştur. (7456 sayılı kanunun 7. maddesiyle 15.07.2023 tarihinden itibaren bu hüküm uygulanmayacaktır. Ancak bu tarihe kadar iktisap edilen varlıklara yönelik istisna hükümleri uygulanmaya devam edecektir.) Ancak arazi ve arsaların ticaretini yapan kurumların, bu amaçla aktiflerinde bulundurdukları arazi ve arsaların teslimi istisna kapsamı dışında tutulmuştur. Bu kapsamdaki arazi ve arsaların teslim edilen kıymetlerin iktisabında yüklenilen ve teslimin yapıldığı döneme kadar indirim yoluyla giderilemeyen KDV, teslimin yapıldığı hesap dönemine ilişkin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır.

9. 09

   Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

10. 10

    2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço üzerinde yapılacak düzeltme işleminde; bilançoda yer alan bu türden varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin (ROFM), ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas alınması gerekmektedir.

11. 11

    2023 ve önceki dönemin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklarının maliyete eklenmesi sonucu oluşan yeni tutarın, altında satılması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki dönemlerin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan yeni değeri ile satış bedeli arasındaki menfi fark zarar olarak dikkate alınabilecektir. Bu uygulamada Arsaların Amortismana Tabi İktisadi Kıymet olmadığına önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.