Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri

İşletmeler nezdinde herhangi bir işin gerçekleşmesini sağlamak veya kolaylaştırmak için; yerin altında veya üstünde inşa edilen her türlü köprü, yol, tünel, bölme, hark, sarnıç gibi yapılar bu hesapta aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda olan işlemler için yapılan harcamalar yapım safhasında 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilir. İnşa ve yapım süreci tamamlananlar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının alacağı karşılığında bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, bu kapsamda olan varlıkların elden çıkartılması veya kullanım amacının değişmesi gibi hallerde ise hesabın alacak tarafına kayıt yapılarak çıkış işlemleri gerçekleştirilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Yer altı ve yer üstü düzenlemeleri mahiyet itibariyle gayrimenkullerin mütemmim cüzünü teşkil etmektedir. İktisadi işletmelere dâhil bilumum gayrimenkuller, değerleme gününde maliyet bedeli ile değerlendirilmelidir.

2. 02

   Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunların dayanağını oluşturan tüm giderlerin toplamını ifade etmektedir.

3. 03

   İşletme bünyesinde inşa edilen yer altı ve yer üstü düzenlemelerinde bunların inşa ve imal giderleri, satın alma bedeli yerine geçecektir.

4. 04

   Yer altı ve yer üstü düzenlemeleri için kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmı ile söz konusu kredilere ilişkin giderler ile alınan hibeler maliyet bedeline dâhil edilecektir.

5. 05

   Boş araziler ile boş arsalar bilindiği üzere amortismana tabi tutulmamaktadır. Ancak arazi ve arsa üzerine yapılan, aşınma ve yıpranma gibi haller neticesinde değer düşüklüğüne maruz kalan yer altı ve yer üstü düzenlemeleri amortismana tabi tutulacaktır.

6. 06

   Yer altı ve yer üstü düzenlemeler, kimi hallerde başka işletmelerle ortak kullanabilecektir. Bundan kaynaklı olarak maddi bir hak ve yükümlülüğün doğması halinde gerçek mahiyetine göre işlem yapılması gerekecektir.

7. 07

   2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço üzerinde yapılacak düzeltme işleminde; bilançoda yer alan bu türden varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin (ROFM), ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas alınması gerekmektedir.

8. 08

   Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

9. 09

   Bu grupta takip edilen iktisadi kıymet Amortismana tabi değilse 2023 ve önceki dönemin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklarının maliyete eklenmesi sonucu oluşan yeni tutarın, altında satılması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınmayacaktır. Ancak 2024 ve sonraki dönemlerin enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan yeni değeri ile satış bedeli arasındaki menfi fark zarar olarak dikkate alınabilecektir. Ancak amortismana tabi bir iktisadi kıymet mahiyetindeyse; 2023 yılına yönelik eklenen enflasyon düzeltmesinin altında satılması halinde de aradaki fark zarar olarak kabul edilecektir.