Binalar

İşletmeler tarafından edinilen ve doğrudan ticari faaliyetinin konusunu oluşturmayan binalar ile bu binaların mütemmim cüzleri bu hesapta izlenir. Binalar satın alma yöntemiyle doğrudan edinilmişse bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, inşa yöntemiyle edinilmişse yapılan harcamalar yapım safhasında 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabında takip edilir. İnşa ve yapım süreci tamamlananlar 258 Yapılmakta Olan Yatırımlar Hesabının alacağı karşılığında bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, bu kapsamda olan varlıkların elden çıkartılması veya kullanım amacının değişmesi gibi hallerde ise hesabın alacak tarafına kayıt yapılarak çıkış işlemleri gerçekleştirilecektir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   İktisadi işletmelere dâhil olan binaların, değerleme gününde maliyet bedeli ile değerlendirilmesi gerekmektedir.

2. 02

   Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veya değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunların dayanağını oluşturan tüm giderlerin toplamını ifade etmektedir.

3. 03

   Binaların alımında aşağıda sayılan giderlerin maliyete dâhil edilmesi gerekmektedir;

   • Binaların iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri,
   • Binaların finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; binaların envantere alındığı hesap döneminin sonuna kadar olan kısmı ile söz konusu kredilere ilişkin giderler (Aynı zamanda faiz giderleri ile kur farklarının diğer kısımlarını maliyet bedeline dâhil etmekte veya genel giderler arasında göstermekte mükellefler serbesttirler.),
   • Binaların envantere alındığı tarihe kadarki olan sigorta giderleri ile mevcut bir binanın satın alınarak yıkılmasından ve arsasının tesviyesinden mütevellit giderler.
4. 04

   Binalarla doğrudan ilgili olması şartıyla, bunların envantere alındığı hesap dönemi sonuna kadar alınan hibeler maliyet bedelinden indirilecektir.

5. 05

   Binaların iktisap edilmesi veya değerinin artırılması ile ilgili olan özel tüketim vergisi, indirilemeyecek KDV’si, banka ve sigorta muameleleri vergisi ile kaynak kullanımını destekleme fonunu maliyet bedeline dâhil edilmesi veya doğrudan gider yazılması hususunda işletmeler serbest bırakılmıştır. Diğer bir ifadeyle bu kapsamda olan harcamaların maliyete dâhil edilmesi ihtiyari tutulmuştur.

6. 06

   Binalar yıpranmaya ve aşınmaya konu varlıklar olduğu için amortismana tabi tutulması gerekmektedir.

7. 07

   Kurumlar vergisi mükellefi işletmelerin, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazların (Binalar) satışından doğan kazançların %50'lik kısmı vergiden istisna tutulmuştur. Bu kapsamdaki istisna satışın yapıldığı dönemde uygulanır. Satış kazancının istisnadan yararlanan kısmının satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar pasifte özel bir fon hesabında tutulması gerekir. Ancak satış bedelinin, satışın yapıldığı yılı izleyen ikinci takvim yılının sonuna kadar tahsil edilmesi şartı vardır. Bu süre içinde tahsil edilmeyen satış bedeline isabet eden istisna nedeniyle zamanında tahakkuk ettirilmeyen vergiler zıyaa uğramış sayılacaktır. (7456 sayılı kanunun 7. maddesiyle 15.07.2023 tarihinden itibaren bu hüküm uygulanmayacaktır. Ancak bu tarihe kadar iktisap edilen varlıklara yönelik istisna hükümleri uygulanmaya devam edecektir.)

8. 08

   Kurumların aktifinde en az iki tam yıl süreyle bulunan binaların satışı suretiyle gerçekleşen devir ve teslimler ile bankalara, finansal kiralama ve finansman şirketlerine borçlu olanların ve kefillerinin borçlarına karşılık verilen binaların (müzayede mahallerinde yapılan satışlar dâhil) bankalara, finansal kiralama ve finansman şirketlerine devir ve teslimleri ile finansal kiralama ve finansman şirketlerince devir ve teslimi KDV’den istisna tutulmuştur. (7456 sayılı kanunun 7. maddesiyle 15.07.2023 tarihinden itibaren bu hüküm uygulanmayacaktır. Ancak bu tarihe kadar iktisap edilen varlıklara yönelik istisna hükümleri uygulanmaya devam edecektir.) Ancak binaların ticaretini yapan kurumların, bu amaçla aktiflerinde bulundurdukları binaların teslimi istisna kapsamı dışında tutulmuştur. Bu kapsamdaki binaların teslim edilen kıymetlerin iktisabında yüklenilen ve teslimin yapıldığı döneme kadar indirim yoluyla giderilemeyen KDV, teslimin yapıldığı hesap dönemine ilişkin gelir veya kurumlar vergisi matrahının tespitinde gider olarak dikkate alınacaktır.

9. 09

   Genel olarak maden işletmelerinde ve fabrikalarda çalışan işçilere işletmeler tarafından temin edilen konutlar ile bu konutların ısıtma, aydınlatma ve su temini ücretten istisna tutulmuştur. İşletmeler ücret ödemesinde vergiden (tevkifattan) istisna tutmakla birlikte söz konusu harcamaları, üretim maliyeti olarak dikkate alınabilecektir.

10. 10

    Mülkiyeti işverene ait brüt alanı 100-m2’yi aşmayan konutların hizmet erbabına yani işletmede çalışan personele konut olarak tahsis edilmesi halinde söz konusu tahsisle sağlanan menfaat ücretten istisna tutulmuştur. Tahsis edilen konutun brüt büyüklüğü 100-m2’yi aşması halinde ise aşan kısma isabet eden menfaat tutarı ücret istisnasından faydalanamayacaktır.

11. 11

    İşletmeye dâhil olan konutların işletmenin sahibi ve ortaklarına bedelsiz tahsis edilmesi veya bedelin emsal bedelden düşük olması halinde; emsal bedeli de dikkate alınarak gelir hesaplamasının yapılması gerekecektir.

12. 12

    Kooperatiflere ait taşınmazların kiralanması karşılığında bunlara yapılan kira ödemeleri için tevkifat yükümlülüğü getirilmiştir. İşletmenin kooperatif şeklinde faaliyet göstermesi halinde kiraya verdiği konutların kiracısının, GVK 94. Madde sayılanlardan olması halinde kiracının tevkifat yapma yükümlülüğü doğacaktır.

13. 13

    2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço üzerinde yapılacak düzeltme işleminde; bilançoda yer alan bu türden varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin (ROFM), ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas alınması gerekmektedir.

14. 14

    Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

15. 15

    Amortismana tabi iktisadi kıymetler gerek 2023 gerekse 2024 ve sonrasındaki enflasyon düzeltmesine tabi tutulduğu değerin altında satılmış olması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınabilecektir.