Tesis, Makina ve Cihazlar

İşletmeler tarafından üretimde kullanılan her türlü makine, tesis ve cihazlar ile bunların eklentileri, bu hesap aracılığıyla izlenir. İşletmeler tarafından bu kapsamda olan makine ve cihazların alımının yapılması halinde bu hesabın borç tarafına kayıt yapılırken, bu kapsamdaki cihaz ve makinaların satılması veya hurdaya çıkartılması gibi haller de ise bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   VUK’un 323. Maddesine göre amortismana tabi tutulacak olan iktisadi kıymetler için tutar belirlenmiştir. 2026 yılı için 588 Sıra No.lu VUK Genel Tebliğiyle belirlenen tutar KDV hariç 12.000 TL şeklinde olup, bu tutarın altında kalan tesis, makine ve cihaz alımları doğrudan gider olarak dikkate alınabilecektir.

2. 02

   Tesis, makine ve cihazlar genel olarak, aşınma ve yıpranmaya tabi iktisadi kıymetlerdir. İktisadi kıymetin bu kapsamdaki değer kayıplarının dikkate alınarak, gerçek değerinin gösterilmesi için amortismana tabi tutulması gerekmektedir. Vergi mevzuatı açısından amortismana tabi tutmak gerekli iken, amortisman tutarının gider yazılması ihtiyaridir.

3. 03

   Tesis, makine ve cihazların bakım ve onarımı için yapılan normal (rutin) harcamalar doğrudan gider yazılabilecekken, iktisadi kıymetini önemli ölçüde değiştiren harcamalar doğrudan gider yazılamayacak ve amortismana tabi tutulmak suretiyle giderleştirilecektir.

4. 04

   İktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilebilecektir. Kar ve zarar tutarı belirlenirken ayrılmış olan amortisman tutarlarının düşülmesi gerekmektedir.

5. 05

   Bu kapsamdaki varlıkların yenilemek amacıyla işletmeyi idare edenlerce karar verip teşebbüse geçilmesi halinde, satıştan doğan kâr, satışın yapıldığı tarihi takip eden üçüncü takvim yılının sonuna kadar pasifte geçici bir hesapta tutulabilir. Belirtilen sürede satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi ve benzer mahiyetteki bir iktisadi kıymetin iktisabı gerçekleşmezse, geçici hesapta tutulan kâr, satışın yapıldığı yılı takip eden üçüncü takvim yılının kâr ve zarar hesabına eklenmesi gerekmektedir. Yenileme fonunda tutulan kâr, yeni alınan iktisadi kıymetin amortismanın giderleri dönem kazancı yerine öncelikle bu fondan karşılanır. Amortisman yoluyla giderme dâhil 3. yılın sonunda kalan tutarın kara dâhil edilmesi gerekmektedir.

6. 06

   Satışın yapıldığı yılı takip eden üçüncü takvim yılının sonundan önce işletme tarafından işin terk edilmesi, tasfiye edilmesi veya devri hâlinde ayrılmış olan karın, o yılın kazancına dahil edilmesi gerekmektedir.

7. 07

   Kooperatiflerin faaliyetlerinin icrasına yönelik olarak kullandıkları demirbaş, makine, teçhizat, taşıt ve benzeri amortismana tabi iktisadi kıymetlerinin elden çıkartılması işlemi 1/1/2018 tarihinden itibaren ortak dışı işlem sayılmayacaktır.

8. 08

   Kurumlar vergisi kanunu kapsamındaki kısmi bölünme sağlayan işletmelerin, devir ve bölünmesinde bütünlük sağlaması için işlem bütünlüğü sağlayan makina ve cihazlarında devredilmesi gerekmektedir.

9. 09

   Yatırımı teşvik kapsamında olan bir kısım makine ve cihazlar KDV kanunun da vergiden istisna tutulmuştur. Buna göre KDV istisnasının uygulanabilmesi için, alıcının KDV mükellefiyetinin olması, teslime konu makine ve cihazların yatırım teşvik belgesine ekli listede yer alması gerekmektedir.

10. 10

    Yatırımı teşvik belgesi kapsamındaki makine ve cihazların tesliminde KDV uygulanmazken, bunların kurulum ve montajının ayrı yapılmasına imkân olmadığı hallerde kurulum ve montaj işlemleri de KDV’den istisna tutulmuştur. Uygulama kapsamında bizzat teslimi yapan mükellef tarafından yatırım mahallindeki kurulum ve montaj işleri, teslimden ayrı olarak fiyatlandırılmadığı sürece bu kapsamda KDV’den istisna tutulacaktır.

11. 11

    Teşvik belgeli yatırım mallarına teslimden ayrı olarak verilen tadil, bakım, onarım gibi hizmetler ile başka mükelleflerden alınan (teslimi yapan mükellef tarafından alt yüklenicilerden alınan ve bedeli yatırım teşvik belgesi sahibi mükellefe ayrıca yansıtılanlar dâhil) kurulum, montaj ve benzeri hizmetler istisna kapsamında değerlendirilemeyecektir.

12. 12

    KDV Uygulama Tebliğinin (I/C-2.1.3.1/b) bölümünde yer alan belirlenmiş alıcıların, makine ve teçhizatın bakım ve onarım için aldığı hizmetten 7/10 oranında KDV tevkifatı yapması gerekmektedir.

13. 13

    Makine ve teçhizatların ekonomik ömrünün doldurması kapsamında satılması ve alıcının hurda kapsamında alım yapıyor olması halinde bu teslimler KDV’den istisna tutulmuştur.

14. 14

    2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço üzerinde yapılacak düzeltme işleminde; bilançoda yer alan bu türden varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin (ROFM), ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas alınması gerekmektedir.

15. 15

    Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

16. 16

    Amortismana tabi iktisadi kıymetler gerek 2023 gerekse 2024 ve sonrasındaki enflasyon düzeltmesine tabi tutulduğu değerin altında satılmış olması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınabilecektir.