Taşıtlar

İşletmeler tarafından edinilen taşıtlar ve bunların eklentileri ile taşıtların iktisadi kıymetini önemli ölçüde değiştiren harcamalar, bu hesap aracılığıyla izlenir. İşletmeler tarafından taşıt edinilmesi veya edinilmiş taşıtların iktisadi kıymetinin önemli ölçüde artırılması için yapılan harcamalar bu hesabın borç tarafına kayıt edilirken, taşıtların satılması veya herhangi bir şekilde elden çıkartılması halinde bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Taşıtlar, işletmeler açısından amortismana tabi iktisadi kıymetlerdir. Taşıtların amortismana tabi tutulmasında normal amortisman ve azalan bakiyeler usulüyle amortisman ayırabilecektir. Taşıtların iktisadi kıymetini önemli ölçüde artıran harcamalar, amortisman yoluyla giderleştirilirken, tatil, bakım ve onarım gibi harcamalar doğrudan giderleştirilebilecektir.

2. 02

   Vergi mevzuatı açısından taşıtlar kayıt altına alınırken taşıtın GTİP numarası ile binek otomobili sınıfında yer alıp almamasına önemle dikkat edilmesi gerekmektedir.

3. 03

   Otomobiller aşınma ve yıpranmaya maruz kaldığı için, amortismana tabi tutulmaktadır. Amortisman uygulanırken binek otomobillerde (Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobilleri hariç) kıst amortisman uygulanırken, diğer araçlarda normal amortisman yöntemi uygulanmaktadır. Kıst amortisman alımın yapıldığı gündeki ay kesri tam ay olarak dikkate alınmaktadır.

4. 04

   Gemiler ve diğer taşıtlar VUK hükümlerine göre gayrimenkullerin değerlemesi hükümlerine tabi tutulmuştur. Taşıtların değerlemesi gayrimenkullerin değerlemesi bölümünde belirtildiği gibi maliyet bedeline göre değerlemeye tabi tutulacaktır.

5. 05

   Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobiller hariç, binek otomobillerin KDV’si indirim konusu yapılamayacaktır. İndirim konusu yapılamayan KDV gider ve maliye olarak dikkate alınabilecektir. Binek otomobiller mahiyet itibariyle amortisman yöntemiyle giderleştirildiği için, bu araca ait KDV’lerin de amortisman yöntemiyle giderleştirilmesi gerekmektedir.

6. 06

   Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları hariç olmak üzere, binek otomobillere ilişkin olarak yapılan giderlerin en fazla %70'i indirim konusu yapılabilecektir. Diğer bir ifadeyle %30’luk kısmın hem gideri hem de KDV’si indirim konusu yapılamayacaktır.

7. 07

   Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla edindikleri hariç olmak üzere, ÖTV ve KDV hariç ilk iktisap tutarı 2023 yılı için 500.000-TL tutarı aşanlar ile ÖTV ve KDV dahil tutarın bedeline eklendiğinde veya binek otomobilin ikinci el olarak iktisap edildiğinde, amortismana tabi tutarı 2023 yılı için 950.000- TL’yi aşan binek otomobillerinin söz konusu tutara isabet eden kısmı için ayrılan amortismanlar mali mevzuat açısından gider olarak dikkate alınabilecektir. Daha açık bir ifadeyle binek otomobilinin iktisap bedelinin tamamı için amortisman ayrılacak, ancak mali mevzuat açısından sadece anılan tutarlara isabet eden tutarlar gider olarak dikkate alınabilecektir.

8. 08

   Binek otomobillerin ticaretini yapan galeri işletmelerinin, binek otomobilinin KDV’sinin indirim konusu yapabilmesi için, Galerici Yetki Belgesine haiz olması gerekmektedir.

9. 09

   Faaliyetleri kısmen veya tamamen binek otomobillerinin kiralanması veya çeşitli şekillerde işletilmesi olanların bu amaçla kullandıkları binek otomobiller hariç olmak üzere; GTİP numarası 87.03. ve 87.02 olan kullanılmış araçların elden çıkartılmasında KDV’nin %1 oranı üzerinden hesaplanması gerekecektir.

10. 10

    Bu kapsamdaki iktisadi kıymetlerin satılması halinde alınan bedel ile bunların envanter defterinde kayıtlı değerleri arasındaki fark kar ve zarar hesabına geçirilecektir. Kar ve zarar tutarı belirlenirken ayrılmış olan amortisman tutarlarının düşülmesi gerekmektedir.

11. 11

    İktisadi kıymetlerin yenilenmesi amacıyla satılması ve yenisinin iktisap edilmesinin istenilmesi halinde işletmeyi idare edenlerce karar verilmiş ve teşebbüse geçilmiş olursa bu takdirde, satıştan doğan kâr, satışın yapıldığı tarihi takip eden üçüncü takvim yılının sonuna kadar pasifte geçici bir hesapta tutulabilir. Bu süre içinde, satılan iktisadi kıymetlerin yenilenmesi ve benzer mahiyetteki bir iktisadi kıymetin iktisabı gerçekleşmezse, geçici hesapta tutulan kâr, satışın yapıldığı yılı takip eden üçüncü takvim yılının kâr ve zarar hesabına eklenmesi gerekmektedir.

12. 12

    Yenileme fonunda tutulan kâr, yeni alınan iktisadi kıymetin amortismanın gideri öncelikle bu fondan karşılanır. Amortisman yoluyla giderme dahil 3. yılın sonunda kalan tutarın kara dahil edilmesi gerekmektedir.

13. 13

    Satışın yapıldığı yılı takip eden üçüncü takvim yılının sonundan önce işletme tarafından işin terk edilmesi, tasfiye edilmesi veya devri hâlinde ayrılmış olan karın, o yılın kazancına dâhil edilmesi gerekir.

14. 14

    2023 hesap dönemi sonuna ait bilanço üzerinde yapılacak düzeltme işleminde; bilançoda yer alan bu türden varlıkların içerisinde bulunan reel olmayan finansman maliyetlerinin (ROFM), ilgili varlığın maliyet veya alış bedelinden düşülmesi sonucu bulunacak tutarın düzeltmeye esas alınması gerekmektedir.

15. 15

    Enflasyon düzeltmesi sonucu oluşan farklar ilgili iktisadi kıymetin maliyetine eklenecektir.

16. 16

    Amortismana tabi iktisadi kıymetler gerek 2023 gerekse 2024 ve sonrasındaki enflasyon düzeltmesine tabi tutulduğu değerin altında satılmış olması halinde aradaki fark zarar olarak dikkate alınabilecektir.