Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar

Enflasyon etkisinden kurtulma ve tedarik sorununu giderme gibi bir kısım amaçlar eşliğinde temin edilen ancak bir yıldan fazla süre sonra işletmede kullanılacağı tahmin edilen stok alımları bu hesap aracılığıyla izlenir. Bu kapsamda yapılan harcamalar ile stok teminleri bu hesabın borç tarafına kayıt işlemi yapılırken, stok tüketim süresinin bir yılın altına düşmesi veya stok kabiliyetinin kaybedilmesi halinde bu hesabın alacak tarafına kaydedilir.

Hesaptaki artış ve azalışların kitapta kullanılan şematik kayıt karşılıkları aşağıdadır.

1. 01

   Gelecek yılların ihtiyacı için stoklanan varlıklar maliyet bedeli ile değerlendirilir. Maliyet bedeli ise iktisadi bir kıymetin iktisap edilmesi veyahut değerinin artırılması münasebetiyle yapılan ödemelerle bunlara müteferri bilumum giderlerin toplamını ifade etmektedir.

2. 02

   Stok kalemi ile doğrudan ilgili; gümrük vergileri, gümrük komisyonları, yükleme, boşaltma, nakliye ve montaj giderleri maliyete dâhil edilir.

3. 03

   Stok kalemi ile doğrudan ilgili; resim ve harçlar, noter, tapu, mahkeme, değer tespiti, danışmanlık, komisyon ve ilan giderleri ile stok kaleminin, stoklara veya envantere alındığı tarihe kadarki depolama ve sigorta giderleri maliyete dâhil edilir.

4. 04

   Stok kaleminin finansmanında kullanılan kredilere ait faiz giderleri ve bunlara ilişkin kur farklarının; emtiada emtianın stoklara girdiği tarihe kadar olan kısmı, stok kaleminin maliyetine dâhil edilir. Stoklara girdikten sonra oluşan kur farkı ve faiz giderleri isteğe bağlı olarak, stok maliyetine veya genel giderlere dâhil edilebilir. Ancak muhasebenin temel ilkelerinden Tutarlılık Kavramının bu kapsamda yapılacak işlemlerde ayrıca dikkate alınması gerekmektedir.

5. 05

   I inci sınıf tüccarlardan devamlı olarak imalât ile uğraşanlar diğer yasal defterlerin yanı sıra imalat defteri de tutmaları gerekmektedir. Satın alınan ve müşteri tarafından imalat yapılmak üzere tevdi olunan her nevi iptidai ve ham maddelerin bu hesapta açıkça gösterilmesi gerekmektedir.

6. 06

   İşletmeler, bilânço günündeki mevcutlarını, alacaklarını ve borçlarını saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kesin ve müfredatlı olarak tespit etmek (envanter çıkartmak) durumundadır. Ancak büyük mağazalar ve eczaneler emtia mevcutlarının envanterlerini her bilanço günü (yıllık/hesap dönemi sonu) yerine üç yılda bir çıkarabilirler. Envanter çıkarılmayan yıllarda hesaben mevcut iktisadi kıymetleri tutar olarak envanter defterlerine kaydederler.

7. 07

   Stok sayımı sonucunda kayıtlarda yer almayan tutarların tespit edilmesi halinde bu tutarlar kayda alınır ve kaynağı araştırılır. Kaynağı belirlenemeyen fazlalıklar kazanç olarak dikkate alınır. Sayım sonucunda stok noksanı çıkması halinde bununda kaynağı araştırılır ve gerçek duruma göre kayıtlar düzeltilir. Ancak kaynağı tespit edilemeyen noksanlıklar mali mevzuat açısından gider/zarar olarak dikkate alınamaz.

8. 08

   Stok kalemlerinden bir kısmında noksanlık çıkarken, bir kısmında fazlalık çıkması halinde her bir stok kalemi kendi içerisinde değerlendirilmelidir. Noksanlıklar fazlalıklardan mahsup edilemeyecektir.

9. 09

   Hırsızlık gibi haller neticesinde stok kaybı olduğu tespit edilirse; bu tespit polis tutanağı gibi resmi belgelerle tevsik edilmesi halinde bu malların stok maliyeti mali mevzuat açısından dikkate alınmayacak ve KDV’si indirimlerden/yüklenimlerden çıkartılacaktır. Ancak hırsızlık gibi eylemin tevsik edici belgeye dayandırılamaması halinde eksik stoklar işletmeden çekilme olarak değerlendirilecek, eksilen stoklar emsal bedel üzerinden hasılata dahil edilerek, üzerinden KDV hesaplaması yapılacaktır.

10. 10

    Fiili envanter sonucunda stok fazlalığı tespit edilmesi ve bu fazlalığın kaynağının tespit edilememesi halinde sorumlu sıfatıyla KDV yükümlülüğü doğacaktır.

11. 11

    Fiili envanter sonucunda stok noksanlığı tespit edilir ve kaynağı tespit edilemezse zararı mali mevzuat açısından kabil olmayan stokların KDV’si de indirim konusu yapılamaz.

12. 12

    Gerek 555 Nolu VUK Genel Tebliğine gerekse de bu konuya ilişkin diğer yasal mevzuatlara bakıldığında bu hesabın parasal kıymet olarak değerlendirildiği görülmektedir. Başka bir ifadeyle, bu hesaba enflasyon düzeltmesinin yapılmaması gerekmektedir.